Oliy va orta maxsus talim vazirligi

Toshkent davlat sharqshunoslik instituti magistraturasi

 

Xorijiy mamlakatlar iqtisodiyotii va mamlakatshunoslik fakulteti

1- kurs talabalarining

Magistrlik dissertatsiyalari haqida malumotlar

(Mutaxassisliklar shifrlari boyicha berildi)

 

 

5A 342401 Xitoyshunoslik (ozbek guruhi)

 

Joraev Firuz Farhodjonovich: Sharqiy va Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlarining monetar siyosati xususiyatlari. Ilmiy rahbar: dots. Sadibekova B.D.

 

Ushbu ilmiy ish Sharqiy va Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlarining monetar siyosati xususiyatlariga bagishlangan bolib, unda Xitoy, Yaponiya , Janubiy Koreya va Singapur mamlakatlarining pul-kredit munosabatlari, ushbu siyosat va munosabatlarning mamlakatlar iqtisodiyotiga tasiri, banklar tomonidan arzon va qimmat pullar siyosatining amalga oshirilishi, mamlakatlar valyuta kursi, inflyatsiyaga qarshi hukumatlar tomonidan olib borilayotgan chora-tadbirlar tahlil qilinadi.

---

 

Ramatov Zafarbek Jumaniyazovich XXRda sanoat ishlab chiqarishini modernizatsiyalash bosqichlari va xususiyatlari. Ilmiy rahbar: i.f.n. Ismoilova M.A

 

Dissertatsiyada XXR sanoat sohasini modernizatsiya qilish masalalariga katta etibor berilgan bolib, unda Xitoyda 1980 yillarda boshlangan tortlik modernizatsiyasi dasturidan joy olgan ushbu jarayonning mamlakatda bosqichma-bosqich amalga oshirilishi tahlil etiladi, shu bilan birga ushbu jarayonni amalga oshirish natijasida kelib chiqayotgan muammo va yutuqlar, hamda ushbu jarayonning kelajak istiqbollari korib chiqiladi.

---

 

Maxmudbekova Feruzaxon Shuhratovna: XXR tashqi iqtisodiy aloqalarining asosiy yonalishlari. Ilmiy rahbar: i.f.n. Ismoilova M.A.

 

Mazkur ilmiy ishda XXRning tashqi iqtisodiy faoliyatining nazariy va amaliy jihatlari, uni takomillashtirish yollari, usullari korib chiqiladi. Shu bilan birga Xitoy davlatining rivojlanishida tashqi iqtisodiy aloqalarning roli va orni, ularning iqtisodiy osishga tasiri bosqichma-bosqich tahlil etiladi. Undan tashqari ishda Xitoyning import va eksport hamkorlari, import-eksportdagi asosiy mahsulotlar ham batafsil tahlil etiladi va ushbu mamlakatning tashqi iqtisodiy aloqalarini kelgusida takomillashtirish boyicha tavsiyalar ishlab chiqiladi.

---

 

Paxrutdinov Farhod Shukritdinovich: Globalizatsiya jarayonida iqtisodiy osishning mintaqaviy omillaridan samarali foydalanish yonalishlari. Ilmiy rahbar: dots. Sadibekova B.D.

 

Mazkur ilmiy ishda XXRda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning nazariy asoslari, globalizatsiya jarayonida iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishning mintaqaviy omillari va ularning iqtisodiy osishga tasiri, hamda mamlakatning jahon mehnat taqsimotidagi orni va roli masalalari korib chiqiladi. Shu bilan birga Xitoy mamlakati uchun asosiy mintaqaviy omillar qatoridan joy olgan uning mehnat resusrlari, undagi ishlab chiqarishning asosiy fondlari, hamda mamlakatga kirib kelayotgan investisiyalar hajmi masalalarini tahlil etiladi.

---

 

5 342501 ( ҳ)

 

: . : . ..

 

: ; ; ; ; , , .

; ; .

---

: . : ... ..

 

, , . , .

---

 

: . : ... ..

 

, . , .

---

 

5 342501 ( ҳ)

: . : . ..

 

. . - , . , , . .

---

 

: . : . ..

 

. - 2018 . . , . , . .

---

 

5A341003 Xorijiy mamlakatlar ijtimoiy-iqtisodiy tizimi

(Yaqin va Orta Sharq mintaqasi )

(ozbek guruhi)

 

Abdurahmonov Sherzod Samuqovich: Birlashgan Arab Amirliklarida soliq tizimi. Ilmiy rahbar: I.f.n., dots. Kamilova M.X,

 

Bu dissertatsiya ishi hozirgi davr talabiga mos, chunki zamonaviy iqtisodiyotda soliq tizimini tutgan orni tobora mustahkamlanib bormoqda. Bu masala dissertatsiya ishida BAA misolida ochib berilgan.

BAA da iqtisodiy rivojlanish va soliq tizimi nomli birinchi bobda BAA ning geosiyosiy orni, BAA da soliqqa tortishning rivojlanishi arab mamlakatlarida, hamda BAA da soliq siyosati korib chiqiladi.

BAA da soliqqa tortishni takomillashtirish nomli 2-bobda BAA da soliq xizmatining oziga xosligi, soliq solishning shakllari, BAA tashqi iqtisodiy faoliyatlarining ayrim korinishlarida soliqni rejalashtirish tahlil qilinadi.

BAA soliq tizimidagi istiqbolli natijalarni Ozbekiston soliq tizimida qollashi mumkinmi va ular ortasidagi farqli jihatlar va taqqoslama malumotlar nimalardan iborat ekanligi tadqiqotchining diqqat markazida turadi.

---

 

Badriddinov Ziyoviddin Bositovich Suriya Erkin Iqtisodiy Hududlarining rivojlanish xususiyatlari. Ilmiy rahbar: i.f.d., professor Razzoqov A.A.

 

Hozirgi kunda turli mamlakatlar ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish tajribalarini, ularning iqtisodiyotining turli tarmoqlariga xorijiy investisiyalarni jalb qilish borasida amalga oshirayotgan chora tadbirlari bilan qoshib organish, ularni chuqur tahlil qilish boyicha ilmiy izlanishlar olib borish foydadan xoli emas . Shu nuqtai nazardan Suriya Erkin Iqtisodiy Hududlarining rivojlanish xususiyatlarini organish dolzarb mavzudir. Dissertatsiya ishi, kirish, 3 ta bob va xulosalardan iborat boladi.

Tadqiqotchi Erkin Iqtisodiy Hududni tashkil etishning nazariy asoslarini 2 ta bolim orqali tahlil qilgan bolib, Suriya Erkin Iqtisodiy Hududlarining paydo bolishi va rivojlanishi mamlakatda bunday hududlarini tashkil etish tartibi va boshqarish, hukumatning olib borayotgan investisiya siyosati rivojlanishining oziga xos xususiyatlarini yoritib berishga harakat qilinadi.

Shuningdek, Suriya Erkin Iqtisodiy Hudud tashkil etish togrisida qonun va bunday siyosatni Ozbekiston Respublikasida amalga oshirish istiqboli korib chiqiladi.

---

 

Daminov Shuhrat Narimonovich: Sanoat ishlab chiqarishda tarkibiy ozgarishlarning asosiy yonalishlari (Arab neft eksport qiluvchi mamlakatlari misolida). Ilmiy rahbar: I.f.n., dots.Lutfullayeva G.A

 

Neft eksporti bilan shugullanuvchi arab davlatlarning ishlab chiqarish tarmoqlari kam differensiallashgan bolib, asosan neftni qayta ishlash, uzatish , neft ximiya va shu sohaga tegishli asbob-uskunalar ishlab chiqarish bilan cheklanadi.

Magisterlik dissertatsiyada etibor na faqat neftni qayta ishlash sohasiga, balki otkazish kerak bolgan tarkibiy ozgarishlarni har tomonlama tahlil etish, ularning diversifikatsiyasi yonalishlarini yoritishga qaratilgan.

Hozirgi kunda xalqaro bozorda neft mahsulotlarining narxini pasayishi va osishi tanlangan mavzuni dolzarbligining va amaliy ahamiyatining isbotidir.

---

Jalilova Hilola Rustamovna. Arab mamlakatlarida erkin iqtisodiy hududlar rivojlanishining asosiy yonalishlari. Ilmiy rahbar: prof Razzakov A.A.

 

Jahon iqsodiyotida xorijiy investisiyalarni jalb etishning progressiv metodi sifatida baholanadigan erkin iqtisodiy hududlar muhim orin egallaydi. Arab davlatlari iqtisodiyotida EIH iqtisodiy rivojlanishga katta hissa qoshishadi. Shuning uchun, Birlashgan Arab Amirliklari va Misrda EIH, EShlarni tashkil etilishi va shakllanish tajribalarini organish dolzarb ahamiyatga ega.

---

 

Qodirov Sirojiddin Abdumutalovich: Liviya ijtimoiy-iqtisodiyoti rivojlanishining oziga xos xususiyatlari. Ilmiy rahbar: i.f.n., dots. Sadriddinova X.A.

 

Hozirgi davrda rivojlanayotgan mamlakatlarning kopchiligiga xos bolgan xususiyat ularning milliy iqtisodiyoti rivojlanishida tashqi bozorga, mamlakatlar manfaatlarining tashqi iqtisodiy muammolar bilan bogliqligidir.

Bozor iqtisodiyotiga otish davrida rivojlanayotgan mamlakatlarning iqtisodiy taraqqiyot tajribalarini organish va ularning bazi jihatlaridan unumli foydalanish muhim ahamiyatga egadir. Dissertatsiya ishi ham shu mavzuga bagishlangan. U kirish, ikki bob, xulosa va foydalangan adabiyotlardan tuzilgan.

Ozbekistonning jahon hamjamiyatiga qoshilayotgan, xalqaro maydonda xorijiy mamlakatlar bilan iqtisodiy aloqalar olib borayotgan hozirgi davrda xorijiy mamlakatlarning tajribalari diqqatga sazovordir. Rivojlanayotgan mamlakatlardan biriLiviya endigina iqtisodiy poydevorini mustahkamlab bozor iqtisodiyoti sharoitida rivojlanayotgan davlatlardan hisoblanadi.

Mazkur ishida Liviyaning iqtisodiy salohiyati va uning arab dunyosidagi mavqeyi; mamlakatning iqtisodiy osish bosqichlari; iqtisodiy osish taraqqiyoti, yutuqlari va muammolari; iqtisodiy taraqqiyotning asosiy yonalishlari; xalqaro tashkilotlarining Liviyaga qarshi qollagan iqtisodiy jazo (sanksiya)larining milliy iqtisodiyotga salbiy tasiri va uning oqibatlari; Liviya iqtisodiyotining jahon xojaligidagi mavqeyi va uning tashqi iqtisodiy faoliyati hamda Liviya va Ozbekiston ortasidagi ozaro iqtisodiy hamkorlik yonalishlari chuqur tahlil qilinishi va yoritib berilishi kozda tutilgan.

---

 

Qosimov Kamoliddin Abdurahimovich: Misr Arab Respublikasi iqtisodiyotida industrial tarmoqlar rivojlanishi xususiyatlari. Ilmiy rahbar: i.f.n. Gulomova G.P.

Rivojlanayotgan va otish iqtisodiyotli mamlakatlarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning asosiy yonalishlaridan biri industrial sohalarni jadal rivojlantirishdan iborat. Rivojlanayotgan mamlakatlar uchun yana bir jiddiy muammo bu mavjud resurslarni samarali taqsimlash va yanada muhimi rivojlanish talablariga javob bera oladigan turli tarmoqlarni rivojlantirishda ularga yordam korsata oladigan ustuvor tarmoqni aniqlab olish masalasidir.

Mazkur tadqiqotning maqsadi Misr Arab Respublikasi industrial sohasiga baho berish, uning oziga xos xususiyatlarini va muammolarni har tomonlama organish va undan Ozbekistonda foydalanish imkoniyatlarini ochib berishdan iborat.

Qoyilgan maqsadning amalga oshirilishi quyidagi vazifalarning hal etilishini taqozo etadi:

        Milliy iqtisodiyot industrial sohasining iqtisodiy osishni taminlashdagi roliga baho berish;

        Industrial sohaning Misr milliy iqtisodiyot tuzilmasida tutgan orni va ahamiyatini ilmiy asoslab berish;

        Misrning sanoatlashish tajribasini organish;

        Ozbekiston va Misrning industrial sohadagi munosabatlarini kengaytirish boyicha tavsiyalar berish.

Magistrlik ishining xulosalaridan, taklif va tavsiyalardan ushbu muammolar bilan shugullanuvchi tashkilotlar foydalanishi mumkin boladi. Shuningdek, Misr Arab Respublikasi industrial sohasi, uning jahon bozorida qatnashuvi boyicha materiallardan oliy oquv yurtlari uchun maruza matnlarini tayyorlashda foydalanish mumkin boladi.

---

 

Mamadiyarova Muqaddas Ziyadullaevna: Rivojlanayotgan mamlakatlarda ijtimoiy soha rivojlanishining oziga xos xususiyatlari (Arab mamlakatlari misolida). Ilmiy rahbar: i.f.n., dots. Gulomova G.P.

 

Bozor iqtisodiyotiga otish davrida, tub bozor islohotlarini amalga oshirishda mustaqillikka erishilgach, Ozbekiston iqtisodiyoti fani oldiga qator nazariy bilimlarini talab qiladigan vazifalarni qoydi. Bu vazifalarni hal etish, oz navbatida, ijtimoiy soha rivojlanishi darajasiga bogliqdir. Bozor iqtisodiyotini shakllantirish, yangi texnologiyalarni joriy etish, zamonaviy ishlab chiqarishni yolga qoyish malakali, moslashuvchan ishchi kuchini talab etadi. Shuning uchun ham, malakali kadrlarni tayyorlash tizimi takomillashtirish, mehnat resurslarining kasb malaka darajasini oshirish muammolarining yechimini topish zaruriyati yuzaga keldi.

Mazkur dissertatsiyasining maqsadi rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan, arab mamlakatlarida Inson kapitalini rivojlantirish omili bolgan ijtimoiy sohasi shakllanishi va rivojlanishini organishdan iborat. Ushbu maqsadga erishish uchun dissertatsiyada quyidagi vazifalar hal etiladi:

        Inson kapitali shakllanish xususiyatlarini organishning nazariy jihatlari tahlil etildi;

        Inson kapitalining sifat korsatkichlariga baho berish tizimi tahlil etildi;

        Organilayotgan mamlakatlarda ijtimoiy soha rivojlanish xususiyatlariga baho beriladi;

        Ozbekistonda ijtimoiy soha rivojlanishi yonalishlari aniqlanadi.

Magistrlik dissertatsiyasini yozish jarayonida iqtisodiy tahlil, ilmiy umumlashtirish, statistik turkumlash usullaridan foydalanildi.

---

Mansurxonov Dilshodxon Mansurxon ogli. Marokashda iqtisodiy islohotlarning asosiy yonalishlari. Ilmiy rahbar: prof. Razzaqov.

 

Mavzuning dolzarbligi, XX asrning oxiri - XXI asrning boshlarida Marokashda chuqur ijtimoiy-iqtisodiy ozgarishlar yuz bergani bilan izohlanadi. Iqtisodiy islohotlarning asosiy yonalishlari sanoat, agrar soha, xizmat korsatish sohalarini qamrab oladi. Dissertatsiyaning kirish qismida mavzuning dolzarbligi, maqsadi vazifalari, tadqiqot predmeti va obekti, uning ilmiy yangiligi, mavzuning organilganlik darajasi va ilmiy ahamiyati masalalari koriladi.

1-bobda Marokash misolida Shimoliy Afrika mamlakatlari sanoatlashtirishning asosiy yonalishlari koriladi.

2-bobda xizmat korsatish xojaligi va agrar islohotlarga etibor qaratiladi.

3-bob xizmat korsatish sohasini rivojlantirish masalalariga bagishlanadi. Shuningdek, savdo turizm, moliya-kredit sohasidagi islohotlarga alohida etibor beriladi. Shu bilan birga, bu bobda erkin iqtisodiy hududlarning rivojlanishi va faoliyati masalalari koriladi.

---

 

Mahmudov Ziyovuddin Muhamedovich: Misr Arab Respublikasida xizmat sohasida kichik va orta biznes rivojlanishi muammolari. Ilmiy rahbar: Dots. Ziyadullayeva L.S.

 

Hozirgi kunda Misr iqtisodiyotida kichik biznesga etibor kuchaymoqda. Bunday siyosat Misr iqtisodini diversifikatsiya qilish, uning xalqaro iqtisodiyotga integratsiya, chet el investisiyalarini jalb qilish omili sifatida qaralmoqda. Bu siyosat iqtisodiyotini liberallashtirish va xususiylashtirish jarayoni bilan uzviy bogliqdir.

Ushbu magistrlik dissertatsiya ishidan maqsad arab dunyosining yirik davlati bolmish Misr davlatida kichik biznesni rivojlanish jarayonini organishga qaratilgan. Ish tarkibiga Kirish, 3 bob, xulosalar va foydalanilgan adabiyotlar hamda ilovalar kiritilgan.

I bob Misrning XX asr oxiri XXI asr boshlaridagi iqtisodiyoti rivojlanish yonalishlarini yoritishga qaratilgan.

II bob. Iqtisodiy islohotlarni samara omili sifatida xususiylashtirish jarayoni korilgan.

III bob. Ishlab chiqarish va xizmat korsatish sohasida kichik biznesni rivojlantirish ahamiyatini yoritish kozda tutilgan.

---

 

Murodov Olimjon Abdumominovich: "Quvayt iqtisodiy rivojlanishining asosiy yonalishlari. Ilmiy rahbar: prof. Nazarova G.G

 

Respublikamizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar paytida xorijiy davlatlarda olib borilgan islohotlarning ijobiy tajribalaridan kor-korona emas, balki oqilona foydalanish maqsadga muvofiqdir. Shu nuqtai nazardan, Murodov Olimjonning Quvayt iqtisodiy rivojlanishining asosiy yonalishlari mavzusidagi magistrlik ishi dolzarbdir.

Tadqiqotchining ushbu magistratura ishi kirish, uchta bob va xulosa qismlaridan iboratdir. Ishning kirish qismida u mavzuning dolzarbligi, uni yoritish boyicha aniq maqsad va vazifalari qoyilgan. Dissertatsiyaning maqsadi bozor munosabatlari sharoitida Quvaytning iqtisodiy rivojlanish yonalishlari tahlilidan kelib chiqqan holda, uning iqtisodiy taraqqiyot omillari va xususiyatlari tajribasidan tavsiya va takliflar ishlab chiqishdan iborat. Shundan kelib chiqqan holda tadqiqotchi oz oldiga quyidagi vazifalarni qoyadi:

-Fors korfazi mintaqasida Quvayt mamlakatining iqtisodiy salohiyati va mavqeyini yoritib berish;

-Quvayt iqtisodiyotning tarkibi va uning asosiy yonalishlarini tahlil qilish;

-Quvayt iqtisodiyoti davrlari va bosqichlarini tahlil qilish;

-Quvayt iqtisodiy taraqqiyotining asosiy sabablari tizimini aniqlash;

Milliy iqtisodiyotning rivojlanishida neft omilining ahamiyatini organish.

Birinchi bobda tadqiqotchi bozor iqtisodiyoti sharoitida arab mamlakatlarining iqtisodiy rivojlanishining xususiyatlari va yonalishlarini koplab ilmiy adabiyotlarga tayanib yoritib beriladi.

Ikkinchi bobda Quvayt iqtisodiy rivojlanishining oziga xos xususiyatlarini mamlakat iqtisodiy rivojlanish davrlari va sanoat tarmoqlarining rivojlanishi iqtisodiy, iqtisodiy taraqqiyotda neft omili va uning hozirgi ijtimoiy-iqtisodiy holatini korib chiqiladi.

Uchinchi bobda Ozbekiston Respublikasi va Quvayt ortasidagi ozaro iqtisodiy hamkorlik yonalishlari va istiqbollari tahlil qilinadi.

---

 

Nabiev Abdulhamid Hamroyevich: YaOShM iqtisodiy rivojlanishining ijtimoiy-iqtisodiy siyosati. Ilmiy rahbar: i.f.n., dots. Ziyadullayeva L.S.

 

Mamlakatimizda amalga oshirayotgan ijtimoiy-iqtisodiy siyosatimizni shakllantirish masalasi va iqtisodiyotni isloh etish hamda modernizatsiya qilish dasturini hayotga tatbiq etish kabilar ijtimoiy soha, talim va sogliqni saqlash tizimida ertagi va uzoq muddatli istiqbolga moljallangan eng muhim ustuvor yonalishlar hisoblanadi. Shu borada investision siyosatida katta ozgarishlar paydo bolgan. Magistrlik dissertatsiyasi kirish, 3 bob, xulosa va adabiyotlar royxatidan iborat boladi .

1-bobda Fors korfazi mamlakatlari iqtisodiy rivojlanishining asosiy yonalishlari tahlil etiladi.

2-bobda arab mamlakatlari investision siyosatini asosiy bosqichlar organiladi.

Z-bobda yuqorida etilgan arab mamlakatlar va Ozbekiston ortasidagi investision siyosatida iqtisodiy hamkorlik istiqbollari organiladi.

---

 

Radjapova Hilola Mansurovna: Arab Sharqi mamlakatlarida liberallashtirish muammolari Ilmiy rahbar: I.f.n., dots. Lutfullayeva G.A.

 

Respublikamizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar iqtisodiyotni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish orqali yanada erkinlashtirishga yonaltirilgandir. Shu nuqtai nazardan magistrlik dissertatsiya mavzusi dolzarbdir.

Tadqiqotchining magistrlik dissertatsiyasi kirish, uch bob va xulosa qismlaridan iborat. Ishning kirish qismida mavzuning dolzarbligi, uni yoritish boyicha aniq maqsad va vazifalari qoyiladi.

Birinchi bobda tadqiqotchi jahon mamlakatlarida liberallashtirishning asosiy yonalishlari va muammolarini liberallashtirish jarayonida xususiy sektorning tutgan orni va undagi kichik biznesning ahamiyatini nazariy jihatdan korib chiqadi.

Ikkinchi bobda arab mamlakatlarida liberallashuv jarayonining xususiyatlari SAPda liberallashtirish va xususiylashtirish jarayonining rivojlanishi hamda MAR zamonaviy sharoitlardagi iqtisodiy islohotlari va xususiy sektorning orni orqali tahlil qilinadi.

Uchinchi bobda Ozbekistonda liberallashuv jarayonlari rivojlanishining asosiy yonalishlari yoritib beriladi.

---

 

Sodiqov Ilhom Israilovich: Saudiya Arabistonida bank-moliya tizimi. Ilmiy rahbar: Prof. Nazarova G.G.

 

Mamlakatning jahon xojaligiga integratsiyasi hamda iqtisodiy rivojlanishning muhim sharti bolgan xalqaro savdo va moliya munosabatlarini optimal suratlarini taminlash, xorijiy mamlakatlar moliya tizimining oziga xos xususiyatlarini har tomonlama tahlil etish, ayni paytda, mamlakatimizning moliya tizimini rivojlantirishda xorij tajribalarining malum jihatlaridan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.

Shu maqsadda, milliy iqtisodiyotni shakllantirishda, moliya bozori rivojlangan xorijiy mamlakatlar bilan iqtisodiy hamkorlik olib borish taqozo etiladi. Shu bilan birga, ayni paytda hukumatimiz tomonidan mamlakatimizning moliya bozorini rivojlantirish, tashqi iqtisodiy faoliyatida xorijiy sarmoyalarni imtiyozli jalb etish va jalb etilgan kreditlardan samarali maqsadlarda foydalanish va buning natijasida eksport salohiyatini oshirishda ulkan imkoniyatlarning mavjudligidir. Moliya tizimi bilan bogliq bolgan tushunchalarni nazariy yoritish, Saudiya Arabistoni moliya tizimi va uning xalqaro moliya tashkilotlari bilan munosabatlarni yoritib berish tanlangan magistrlik ishi mavzusini dolzarbligini belgilaydi.

---

 

Torayeva Rayhona Zoirovna: Arab mamlakatlari iqtisodida fond bozorlarining orni. Ilmiy rahbar: i.f.n. dots. Kamilova M.X.

 

Hozirgi kunda kirib kelayotgan xalqaro moliyaviy inqiroz holatida tanlangan dissertatsiya mavzusi ota dolzarbdir. Kopgina arab davlatlarning Fond birjalari shakllanish, tiklanish holatidadir. Quvayt va Bahrayn davlatlarining Fond birjalari nisbatan rivojlangan bolib, Yaqin va Orta Sharq moliya bozorlarida muhim ahamiyatga ega. Fond bozorlari - moliya bozorlarining asosini tashkil qilish bilan birga erkin kapitallarni ishlab chiqarishga jalb qiluvchi vositachi ham.

Fond birjalarning indekslariga milliy iqtisodiyotning holatini bildiruvchi indikator sifatida qaraladi. Shu sababli, fond birjalarni organish arab davlatlarining milliy iqtisodiyotini baholashda dolzarb muammo hisoblanadi.

---

 

Yakubova Dilnozaxon Akilxanovna: Turkiya iqtisodiyotini liberallashtirish sharoitida davlatning roli. Ilmiy rahbar: I.f.n., dots. Lutfullayeva G.A.

 

Ozbekiston Respublikasida iqtisodiyotni isloh qilishning muhim vazifalaridan biri unda nodavlat sektorning ulushini oshirish hisoblanadi va bu davlat mulkini xususiylashtirish, tadbirkorlik faoliyatini faol qollab-quvvatlash, kichik va orta biznesni rivojlantirishni ragbatlantirish orqali amalga oshiriladi. Ishda kichik va orta biznes hamda xususiy tadbirkorlik bozor iqtisodiyotining tarkib topishida asosiy yonaltiruvchi bogin bola olishi tadqiq etiladi.

Ishning asosiy maqsadi Turkiya iqtisodiyotini liberallashtirish sharoitida davlatning roli boyicha tajribalarni umumlashtirish asosida Ozbekistonda bozor munosabatlari rivojlanayotgan sharoitida uning faoliyati samaradorligini oshirish boyicha takliflar ishlab chiqishdan iborat.

---

 

5341003 -қ

(қ қ қ )

( ҳ)

 

: - . : ..., . ..

 

, I -, . . - .

.

I . , , .

, , , , , .

- . - , . . . .

, .

---

 

ҳ: . .... ..

 

. , , .

, :

;

, , ;

, ;

;

.

, , , , ( , .).

, , . , , .

I , .

. .

, .

.

---

 

: ( ). : .... ..

 

. , . 70 75% . , , .

---

 

. . : .... ..

 

- . , , .

. . .

: ; ; .

. .

. , : , .

.

.

---

 

. . : .... ..

 

. , , , .

, , .

.

. , .

1 . , .

, , , .

.

---

 

5A 341002 Markaziy Osiyo mamlakatlari va Qozogistonni tadqiq qilish

(ozbek guruhi)

Xodjayeva Dilnoza Nuritdinovna: Markaziy Osiyo davlatlari bozor strategiyalaridagi oziga xos jihatlar. Ilmiy rahbar: Prof. N.T.Toxliev.

 

Mustaqillikka erishib, iqtisodiy-ijtimoiy taraqqiyot tajribalari endi shakllanayotgan, rivojlanishning dinamik bosqichiga otayotgan Markaziy Osiyo davlatlarining har biri oziga xos bozor strategiyalarini tanlaganlar. Iqtisodiy resurslar kolami jihatidan turlicha mavqelarni va darajalarni egallaydigan ushbu mamlakatlarda songgi 15-20 yilda bozor munosabatlari togrisida turli qarashlar, yondashuvlar shakllandi. Davlatlar ham oz siyosatlarida jamiyatning sohalarini rivojlantirishda turli tarmoqlarga har xil ustuvorliklarni tanlamoqdalar. Aholining turmush sharoitlari, iqtisodiyotni erkinlashtirish va modernizatsiya qilish masalalarida ham umumiyliklar kuzatilsa-da, qator oziga xos jihatlarni asoslash mumkin.

Dissertatsiya ishi oldiga Markaziy Osiyo davlatlarida bozor strategiyalarining oziga xos jihatlarini asoslash va ularni tasniflash maqsadi belgilangan.

Ishda Ozbekistonda amalga oshirilayotgan bozor strategiyasiga alohida ahamiyat beriladi.

---

 

Saxiyev Gozal Shamsitdinovna: Markaziy Osiyo davlatlarida bozor transformatsiyasining oziga xos xususiyatlari. Ilmiy rahbar: Dots. Xolmatov N.B.

 

Markaziy Osiyo davlatlarida bozor munosabatlari murakkab, oziga xos shaklda barpo etilmoqda Ushbu mamlakatlar iqtisodiyotining tarkibidagi xususiyatlar, davlatning bozor strategiyalaridagi tafovutlar, mintaqaviy va xalqaro integrasion jarayonlardagi ishtiroki ana shunday xulosalar berishga asos boladi. Shu bilan birga tarixiy shakllangan ushbu mintaqa davlatlarining umumiy muammolari ham mavjud.

Dissertatsiya ishi oldiga Markaziy Osiyo davlatlarida bozor transformatsiyasining oziga xos xususiyatlarini qiyosiy tahlillar orqali ochib berish maqsadi qoyilgan. Shu maqsaddan kelib chiqib ishda Markaziy Osiyo davlatlari iqtisodiyoti tarkibi organiladi, bozor islohotlarining mazmun mohiyati ochib beriladi, umumlashmalar qilinadi, hamda Ozbekiston uchun ilmiy va amaliy ahamiyatga ega bolgan xulosalar chiqariladi. Shuningdek, Ozbekistonda bozor transformatsiyasi boyicha davlat iqtisodiy siyosatining asosiy yonalishlari korsatib otiladi.

---

Akramxodjaev Sardorxon Anvarovich: Markaziy Osiyoda yagona iqtisodiy hudud barpo etish imkoniyatlari va istiqbollari. Ilmiy rahbar: dots. Ermamatov Sh.J.

 

Markaziy Osiyoda yagona iqtisodiy hudud yaratish muammosi mustaqillikning dastlabki yillaridayoq dolzarb ahamiyatga ega bolgan edi. Otgan yillarda ham ushbu masalaning amaliy ahamiyati pasaygan emas. Shu sababli yagona iqtisodiy hudud yaratish boyicha jahon tajribasi kengroq organilib, undan mintaqamizda samarali foydalanish imkoniyatlari qidirilsa, maqsadga muvofiq boladi. Dissertatsiya oldiga mana shu hududni shakllantirish va rivojlantirish istiqbollari asoslanadi. Mintaqa davlatlari uchun uning ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligiga baho beriladi. Mazkur hududni shakllantirishga tasir korsatuvchi ijobiy va salbiy omillar aniqlanadi. Tegishli muammolarni bartaraf etish boyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.

---

Xudoyarova Aziza Baxtiyorovna: Markaziy Osiyo mamlakatlari ortasidagi mintaqaviy savdo aloqalarini rivojlantirish istiqbollari. Ilmiy rahbar: Dots. Ermamatov Sh.J.)

 

Bugungi kunda biror bir mamlakat jahon xojaligidan alohida rivojlanishi mumkin emas. Xuddi shunday bir mintaqada joylashgan davlatlar ham ozaro yaqin savdo aloqalarini tashkil etishlari maqsadga muvofiq.

Dissertatsiyada XX asrning songgi choragida fan-texnika taraqqiyoti tasirida xalqaro mehnat taqsimoti va ixtisoslashuvining kuchayishi jahon xojalik aloqalarida globallashuv va xalqaro iqtisodiy integratsiya jarayonlarining jadallashuvi masalalariga bogliq holda Markaziy Osiyo davlatlarining ozaro tashqi savdosi tarkibi, dinamikasi, asosiy yonalishlari tahlil qilinadi.

Markaziy Osiyo davlatlari, jumladan Ozbekistonning eksport salohiyatini oshirish masalalari, import ornini qoplash siyosati, savdo sohasidagi aloqalarni rivojlantirish imkoniyatlari organilib, tegishli ilmiy va amaliy xulosalar chiqariladi, amaliy ahamiyatga ega taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.

---

 

5A 341001 Markaziy Osiyo mamlakatlari va Qozogistonni tadqiq qilish

(rus guruhi)

 

Rogachev Dmitriy Aleksandrovich: Janubiy Koreyaning Markaziy Osiyodagi savdo-iqtisodiy manfaatlari. Ilmiy rahbar: i.f.n. Xvan T.V.)

 

Janubiy Koreya dinamik rivojlanayotgan va Markaziy Osiyoda manfaatlari rang-barang bolgan davlat hisoblanadi. Ayniqsa, Ozbekistonning bu davlat bilan savdo, investisiya-qurilish, madaniy-marifiy sohalardagi samarali hamkorlik munosabatlari kolami kengayib bormoqda. Markaziy Osiyoning boy mineral xom ashyo resurslari va Janubiy Koreyaning zamonaviy ishlab chiqarish salohiyati asosida ozaro teng manfaatli hamkorlik munosabatlarining kengaytirish har tomonlama ijtimoiy-iqtisodiy foydani taminlashi mumkin. Shuningdek, mazkur davlatlarning uzoq istiqbolga moljallangan investision loyihalarni amalga oshirishdan birdek manfaatdorliklari masalalari dissertatsiyada tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida ilmiy va amaliy ahamiyatdagi taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.

---

 

Koval Anton Andreyevich: Qozogistonda sanoatlashuv jarayonining ustuvor yonalishlari. Ilmiy rahbar: Dots. Haqberdiev Q.Q.

 

Sanoatlashuv bugungi kunda otish davri iqtisodiyotlari uchun dolzarb iqtisodiy-texnik taraqqiyot yonalishlaridan biri hisoblanadi. Songgi 25-30 yilda taraqqiyotning yuqori korsatkichlariga va iqtisodiy samaradorlikning barqarorligiga erishgan qator mamlakatlar ana shu jarayonni muvaffaqiyatli bosib otganlar.

Mazkur tadqiqot ishida Qozogistonda sanoatlashuv jarayonining asosiy xususiyatlari, uni amalga oshirish siyosati, Qozogiston sanoati tarkibidagi ozgarishlar, shuningdek, tarkibiy-investision siyosatning ustuvor yonalishlari aks ettiriladi. Dissertatsiyada sanoatlashuv va sanoatlashtirish siyosatining nazariy-ilmiy talqini ham beriladi. Ushbu davlatda amalga oshirilayotgan sanoat sohasidagi islohotlarga boshqa MDH davlatlariga qiyosan baho beriladi. Amalga oshirilgan tadqiqot natijalarida qolga kiritiladigan xulosalarning ilmiy va amaliy ahamiyati mavjud bolib, mamlakatimiz sanoati rivojlanishi masalalariga ham toxtab otiladi.

---

 

Siyosatshunoslik fakulteti

1- kurs talabalarining

Magistrlik dissertatsiyalari haqida malumotlar

(Mutaxassisliklar shifrlari boyicha berildi)

 

 

5A310104 Xalqaro tizimlar va global rivojlanishning siyosiy muammolari mutaxassisligi

(ozbek guruhi)

 

Abdullaev Mirsadulla: Fors korfazi davlatlari siyosiy tizimining qiyosiy tahlili. Ilmiy rahbar: s.f.n. Muhammadsidiqov M.

 

Mustaqillikning ilk kunlaridanoq Ozbekiston oz rivojlanish va taraqqiyot yolini belgilab oldi. Ozbekistonning rivojlanish modelining asosiy yonalishlari Prezident Islom Karimov tomonidan aniq korsatib berildi. Jumladan, jamiyatda tub ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy-manaviy ozgarishlarni amalga oshirishda Ozbekiston amal qilayotgan muhim tamoyillardan biri xorijiy davlatlarning rivojlanish tajribalaridan foydalanish ekanligini I.Karimov oqilona qayd etib otdi: Ozbekiston boshqa davlatlar taraqqiyoti jarayonida toplagan va respublikamiz sharoitiga tatbiq qilsa boladigan barcha ijobiy va maqbul tajribalardan shak-shubhasiz foydalanadi. Gap biror-bir modelni, hatto u ijobiy natijalar bergan taqdirda ham, kor-korona kochirib olish togrisida borayotgani yoq. Aniq ravshan vositalar va usullar har qaysi millatning mulki bolsa, ular mamlakatning oziga xos sharoitidagina ijobiy natijalar beradi. Jahon va ozimizning amaliyotimizdan olingan barcha unumli tajribani rad etmagan holda oz ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy taraqqiyot yolimizni tanlab olish respublikamizning qatiy pozisiyasidir.

Jamiyatimizda islohotlarni samarali tashkil etib, nihoyasiga yetkazish uchun ularning muntazam kuzatib borish va organish zarur. Ozbekistonda kechayotgan ozgarishlarni baholashning eng samarali usullaridan biribu hozirgi jarayonlarni jahon tajribalariga taqqoslash, ularni jahonning taraqqiy etgan mamlakatlari hamda Sharq davlatlarida yuz bergan va berayotgan demokratik rivojlanishlarni organishdan iborat. S.Xantington takidlaganidek, yangi demokratik jamiyatlar bir-birining hamda ancha avval paydo bolgan demokratik jamiyatlar tajribasidan foydalanishlari lozim.

Yer yuzida mavjud bolgan 200 ga yaqin davlatning har biri oziga xos siyosiy tizimga ega. Ularning davlatchilik tajribasi, parlamentarizm tarixchiligi va huquqiy asoslari yosh mustaqil davlatimiz uchun juda qol keladi. Mazkur magistrlik dissertatsiyasida Fors korfazi davlatlaridagi mavjud siyosiy tizimlar hamda kechayotgan siyosiy jarayonlarni qiyosiy tahlil etishni maqsad etadi.

---

 

Ahmedov Temur. SAP mintaqaviy tashqi siyosatining zamonaviy xususiyatlari. Ilmiy rahbar: s.f.n. Muhammadsidiqov M.

 

Ozbekistonning mustaqillikka erishishi Yaqin Sharq davlatlari bilan ozaro aloqalar borasida yangi davrini boshlab berdi. Arab mamlakatlari bilan aloqalarni ornatish mustaqillikka chiqqan Markaziy Osiyo mamlakatlari, shu jumladan, Ozbekiston uchun milliy manfaatlarni taminlash borasida orinli masalalardan biri hisoblanadi. Tabiiyki, ayni vaqtning ozida, Markaziy Osiyo, xususan Ozbekistonda kechayotgan jarayonlar arab mamlakatlarining doimiy diqqat markazida turadi.

Ozbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov: Arab mamlakatlari, avvalo, Saudiya Arabistoni, bilan qalin aloqalar ornatish yolida dastlabki qadamlar qoyildi. Ozbekiston xalqi madaniy va diniy merosdan bahramand bolish, savdo-sotiq, turizmni rivojlantirish, kadrlarni oqitish imkonini oldi, degan fikrni ilgari suradi.

Shu bilan birga Saudiya Arabistoni iqtisodiy jihatdan salohiyatli mamlakatlar sifatida XXI asrga kirib kelganini ham inkor qilib bolmaydi.

Mamlakatimizning ilmiy-texnik va intellektual salohiyatini yuqoriligi, mineral xom ashyo va mehnat resurslariga ega ekani, Yevropa va Osiyoni tutashtiruvchi Buyuk ipak yolining markaziy halqasida joylashgani, ajdodlarimizning islom dini va jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qoshgan ulkan hissalari arab mamlakatlarining siyosiy va ilmiy doiralari uchun katta qiziqish uygotadi.

Ozbekiston va Saudiya Arabistoni ortasida siyosiy-ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy sohalardagi hamkorlik ushbu mamlakatlar taraqqiyotiga ijobiy tasir korsatish bilan birga, diniy ekstremizm, xalqaro terrorizm va diniy fundamentalizmga qarshi kurashning samarali usullari va vositalarini ishlab chiqishga mustahkam asos yaratadi. Ushbu holat har ikala davlatlarning manfaatlariga mos tushadi.

---

 

Mahmudxojaev Farrux. Ozbekiston Respublikasi axborot xavfsizligiga tahdidlar va ularni oldini olishning xususiyatlari. Ilmiy rahbar: s.f.d. M. Al Buxariy.

 

XXI asr axborotlashuv asri bolib kelmoqda. Axborotning nazariy va amaliylashuvi asri yuzaga keldi. Xavfsizlik muammosi zamon ozgarishi bilan ozining mazmun va mohiyatini ozgartirmoqda. Hozirgi kunda axborot xavfsizligi dunyo barqarorligiga tahdid solayotgan omillar qatorida orin egallaydi. Tahdidlarning tub mohiyatini organiladigan bolsa u bir davlatning imkoniyatlari darajasidan kelib chiqib olamshumul dunyoviy jarayonga aylanib qoladi.

Axborot xavfsizligi muammosi davlat va jamiyatning jamiki sohalariiqtisod, siyosat, ilm-fan, madaniyat, milliy va xalqaro xavfsizlikning sifatli axborot almashinuvi, axborot va telekommunikatsiya tizimi, texnologiya va vositalarga tobe bolib qolganligiga asoslanadi, - deydi doktor al-Buxoriy.

Milliy axborot xavfsizligi oz ichiga qator aspektlarni qamrab oladi. Jamiyat boshqaruvida axborot bilan bogliq muammolarning oldini olish uchun bir tomondan, davlat organlari va boshqa ijtimoiy institutlarda oz vaqtida operativ va zarur axborot taminoti amalga oshirilishi, transparentlik, ochiq-oshkoralik, maxfiy axborotning yaxshi himoyalanganligi, axborot xurujlarining potensial tahdidlari organilganligi va mudofaa choralari korilganligi axborot xavfsizligining ajralmas tarkibiy qismlari sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. Axborot xavfsizligi tushunchasi axborot makonining fuqarolar, tashkilotlar va davlat manfaati yolida shakllanishi va rivojlanishini taminlovchi holat sifatida izohlanadi.

Axborot texnologiyalari va menejmenti sohasi yuqori darajada rivojlangan davlatlar ozidagi bu ustunliklarni ijtimoiy ongga tasir etish va manipulyatsiya qilish yolida foydalanish jozibasini his qilib turibdi. Muhammad al-Buxoriyning yozishicha, bunday harakatlardan kozlangan maqsad informasion, siyosiy, iqtisodiy, madaniy va harbiy ekspansiyadan iborat bolib, xalqaro huquq normalari bilan cheklanmagan zamonaviy qurol turi axborot ishlatishni nazarda tutadi. Shu bilan birga globallashuv jarayonining ozi milliy yaxlitlik va oziga xoslik, ijtimoiy osoyishtalik va axborot xavfsizligiga tahdid solish mumkin bolgan xususiyatiga ega. Negaki u butun jahon fuqarolarini bir xil qoidalarga rioya qilishi, turmush tarzining umumiylashuvi kabilarni taqozo qilmoqda. Al-Buxoriy Muhammad. Globallashuvning asosiy belgilaridan biri sifatida Amerika ekspansiyasi etirof etilmoqda. Bunday bir xillik aslida odam tabiatiga mos emas. Zero, mashhur ruhshunoslardan biri aytganiday, dunyoda hech narsa doimiylik singari muvaqqat va muvaqqat singari doimiy bololmaydi.

Shu bilan birga I.A. Karimovning Ozbekiston XXI asr bosagasida asarida OAV larning jamiyatda tutgan orniga alohida toxtalib otilgani bejiz emas.

---

 

Mirzabekov Xusan. Hozirgi davrda AQSh va XXR siyosiy munosabatlari. Ilmiy rahbar: s.f.d., dots. Yuldasheva G.I.

 

Bu mavzuning dolzarbligi, bugungi kunda AQSh va Xitoy davlatlari ortasidagi bolgan siyosiy munosabatlarini organish.

Bugungi kunda AQSh ning rivojlanib borayotgani, uning boshqa davlatlardan ustunligi, bugungi kunda juda katta ahamiyatga ega.

Bugungi kunda Xitoy ham eng buyuk davlatlardan biri hisoblanadi. Xitoy ozining iqtisodi bilan, aholisi jihatidan boshqa davlatlardan ustun hisoblanadi.

AQSh va Xitoy hozirgi davrda bir-biri bilan barcha sohada rivojlanib kelmoqda.

Ozbekiston Respublikasi bir vaqtning ozida kop tomonlama siyosat olib bormoqda. Bundan tashqari mamlakatimiz AQSh va Xitoy davlatlari bilan xam oz munosabatlarini yanada rivojlantirishga harakat qilmoqda.

---

 

Polatov Umid. Magrib davlatlarida demokratik jarayonlarning qiyosiy-siyosiy tahlili. Ilmiy rahbar: s.f.n., dots. Yovqochev Sh.A.

 

Ozbekiston Respublikasi oz mustaqilligini qolga kiritganidan song otgan qisqa bir davrda respublikamiz tola huquqli asosda nufuzli xalqaro tashkilotlar safiga kirib, barcha qitalardagi koplab davlatlar bilan dostona aloqalarni rivojlantirib bormoqda. Respublikamizning xalqaro munosabatlarning turli subektlari bilan aloqalari qanchalik mustahkam bolsa, ular bilan munosabatlarda ozaro tushunmovchiliklar va noaniqliklar shunchalik kam boladi. Globallashuv jarayonlari chuqurlashib borayotgan XXI asrda jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuv muhim ahamiyatga ega bolib qolmoqda. Mintaqaviy tashkilotlar, birlashmalar bilan aloqalarni rivojlantirish respublikamizning jahon hamjamiyatiga qoshilishining samarali usuli hisoblanadi. Jumladan, Ozbekiston Yevropa Ittifoqi, YeXHT, NATO, EKO, OIK, ShHT, Qoshilmaslik harakati va boshqalar bilan yaqin hamkorlik qilmoqda.

Ozbekiston Respublikasi bir vaqtning ozida kop tomonlama siyosat olib bormoqda. Bu esa Ozbekiston Respublikasi tashqi siyosiy maqsad va vazifalarini amalga oshirishda uzoqni kozlab jahonning koplab mamlakatlari bilan diplomatik aloqalar ornatgan. Bundan tashqari mamlakatimiz Arab davlatlari bilan ham oz munosabatlarini yanada rivojlantirishga harakat qilmoqda.

Ozbekiston Respublikasining mustaqillikni qolga kiritishi Yaqin Sharq hamda Fors korfazi va Shimoliy Afrika arab davlatlari bilan ozaro munosabatlar tarixida yangi davrni boshlab berdi.

Mamlakatimiz barcha musulmon davlatlari bilan kop tomonlama manfaatdorlik asosidagi aloqalarni rivojlantirishga alohida etibor qaratmoqda. Mustaqil taraqqiyotning dastlabki bosqichidayoq Ozbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov Arab mamlakatlari bilan yaqin aloqalar ornatish yolida birinchi qadamlar qoyildi. Ozbekiston xalqi madaniy va diniy merosdan bahramand bolish, savdo-sotiq, turizmni rivojlantirish, kadrlarni oqitish imkoniyatiga ega boldi, deya qayd etgan edi.

Arab mamlakatlari bilan iqtisodiy, madaniy aloqalarning rivojlanib borishi Ozbekiston Respublikasi uchun juda muhim hisoblanadi. Chunki arab davlatlari xususan Arab magribi davlatlari oz taraqqiyotida moliyaviy jihatdan qudratli hamda qishloq xojaligi mahsulotlarini yetishtirishda, yengil sanoat mahsulotlarini ishlab chiqarishda, rivojlangan davlatlarga xususan Yevropa davlatlariga eksport qilishda ulkan tajribaga ega. Ularning boy tajribasi mamlakatimiz uchun modernizatsiyalash bosqichida, rivojlangan bozor munosabatlari yoliga otishda munosib tajriba sifatida qol kelishi mumkin.

---

 

Xalimova Aziza. Hozirgi davrda mafkuraviy xavfsizlikni taminlash muammolari. Ilmiy rahbar: k.oqt. Ochilov B.E., ilmiy maslahatchi s.f.d., prof. Joraev S.A.

 

Mustaqillikni mustahkamlashning muhim shartlaridan biri bu goyaviy tarbiyani kuchaytirishdan iboratdir. Bu borada kishilarimizda yot va zararli goyalarga qarshi kurashish uchun mafkuraviy immunitetni shakllantirish zarur. Albatta, mafkuraviy immunitetni shakllantirish kishilar ongiga bir xil goyani zor berib tiqishtirish emas, balki odamlarda oq-qorani ajratish, zararli goyalarga qarshi hushyor va ogoh bolish xususiyatlarini tarbiyalash demakdir. 1999 yil fevral 2004 yilning martidagi Buxoro va Toshkent shaharlarida sodir etilgan terrorchilik voqealardan togri xulosa qilish mumkin.

Yoshlar bugungi kunda darhaqiqat, yaratuvchi kuch, mamlakatimiz kelajagi va tayanchidir. Biroq oz ijtimoiy mohiyati, mavqeyi va ruhiy psixologik xususiyatlariga kora ular jamiyatning eng nozik, eng zaif va eng egiluvchan ijtimoiy qatlamidir. Bugungi globalizatsiya jarayonida yoshlar ongini togri shakllantirish, fuqarolik masuliyatini singdirish, katta yoshdagilarga xos bolgan ijtimoiy immunitetni qaror toptirish bugungi ijtimoiy fikrning dolzarb masalasidir.

Birinchisi, ekstremizm shakllanishining iqtisodiy sabablaridir. Aholining ayrim ijtimoiy qatlamlari, ayniqsa yoshlar ortasida ekstremizmning paydo bolishi asosan ularning iqtisodiy, moliyaviy ahvolini yomonlashuvi, jamiyatda bozor munosabatlariga otish davrida tabiiy ravishda ishsizlikning yuzaga kelishi, bandlik muammosi bilan bogliq. Bu jihat Prezident I.Karimov tomonidan ham etirof etiladi avvalambor, qishloqlarimizda, kichik shaharlarda istiqomat qilayotgan ogil-qizlarimizni munosib ish bilan taminlashga, ayniqsa armiya saflaridan muddatli harbiy xizmatni otab qaytganlarga alohida etibor berishimiz darkor.

Ikkinchisi, manaviy sabablar va shart-sharoitlar hisoblanadi. Yoshlarning turli vayronkor, buzgunchi goyalariga berilishining asosiy sababi eski tuzum mafkurasi yaratgan qusur va nuqsonlar, ularning yangi sharoitlarda ham ijtimoiy inersiya oqibatida ijtimoiy hayotda mustahkamlanishga harakat qilishi ijtimoiy adolatning mustahkam emasligidir.

Korrupsiya, mahalliychilik, qarindosh-urugchilik, tanish-bilishchilik, kabi illatlarning ijtimoiy hayotda mavjudligi yoshlar ongini zaharlaydi. Ularni mavjud siyosiy tizim, hokimiyatga nisbatan norozi munosabatda bolishlariga olib keladi. Bu holat ijtimoiy adolat goyasini diniy niqobda olga suruvchi ekstremistik, radikal siyosiy kuchlar uchun qol keladi.

Uchinchisi, ijtimoiy-ruhiy va axloqiy sabablar va shart-sharoitlardir. Buning bosh sababi mamlakatni globallashuv tomon yuz tutishi, bozor munosabatlari natijasida tadbirkorlik, ishbilarmonlikni huquqiy bazasining hali mukammal emasligi, manaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan buzuq bolgan turli mahsulotlarning mamlakatga kirib kelishi, pornografiya va shafqatsizlik, bemehrlikni targib qiluvchi kino va video mahsulotlarning ommalashuvi, yoshlar ongida virtual reallik qadriyatlarning mustahkamlanishidir. Bular barchasi yoshlar, ayniqsa osmirlar orasida qonunbuzarlikning, jinoyatchilikning turli, muqaddam kuzatilmagan shakllarining paydo bolishiga sabab boladi. Ayniqsa yoshlarning bosh vaqtlarini mazmunli otkazishlari uchun shart-sharoitlar yetarli emasligi, bolganda ham yoshlarda ulardan foydalanish uchun imkoniyatlarning cheklanganligi ular ruhiyatida qoniqmaslik, norozilik kayfiyatlarini shakllantiradi. Bunday yoshlar xalqaro ekstremizm va terrorizmning qarmogiga tezroq ilinadilar va ekstremizm yoliga beixtiyor kirib qoladilar. Mazkur dissertatsiya ishida mafkuraviy xavfsizlikni taminlash masalalari tadqiq etiladi.

---

 

5310104 қ

( ҳ)

. . : ... ..

 

. . , . , . , - , , , , .

, .

: .

, , .

---

 

. ( ). : ... ..

 

, , , , , .

, .

:

- ;

- ;

- ;

- .

---

 

Saatov Otabek. German Security Policy in condition of new challenges and threats (in the sample of Afghanistan peacemaking operation) of the 1st course student of Magistracy of Tashkent State Institute of Oriental Studies speciality 5A 310104 Political problems of international systems and global development. Supervisor: Yuldasheva G.I., Doctor of political science.

 

The dissertation is dedicated to the investigation of the peculiarity of German security policy in a view of new challenges and threats, as well as its role in the Afghanistan peacemaking operation.

As we know globalization has opened up new opportunities for Germany. At the same time, the radical changes in the security environment have created new risks and threats that are not only having a destabilizing effect on Germany's immediate surroundings but also impact on the security of the international community as a whole. A successful response to these new challenges requires the application of a wide range of foreign, security, defense, and development policy instruments in order to identify, prevent, and resolve conflicts at an early stage. With its broad spectrum of capabilities, Germany has been making significant contributions towards the achievement of this goal.

International terrorism presents a fundamental challenge and threat to freedom and security. Increasingly, the proliferation of weapons of mass destruction and of the means of their delivery has become a potential threat to Germany as well as other nations. In addition, Germany has been confronted with the aftermath of intrastate and regional conflicts, the destabilization, and the internal disintegration of some states. The problem of Afghanistan is one of those which stays in the priorities of German security policy.

The main goal of the research: to explore the features of German security policy in modern conditions, to do research about the role and place of Germany in Afghanistan peace building operation.

For achievement of the given main goal have been put following purposes:

- To research of a modern condition of safety in the world of the basic threats of stability;

- To study the interests and the purposes of German Security Policy;

- To explore German cooperation with international organizations on peace in the whole world, especially in Afghanistan;

- To study the activities of Germany in Afghanistan (in historical and modern angles).

The structure of the research will be consisted of introduction, three chapters which contain six paragraphs, of conclusion and the list of used literature.

---

 

.. . : ... .

 

. , . , , , . . . .

. , . : . . .

. .

:

- ;

- ;

- ;

-

---

 

.. . : ... ., : . . ..

 

. - . , . . . , .

, . , .. . , , . , , . , , .

. .

. .

, .

. .

:

;

;

;

;

;

.

---

 

5A 220502 Xalqaro munosabatlar nazariyasi va tarixi

Tursunboyeva Dilnoza Zairovna. Hozirgi davrda Pokiston-Afgoniston munosabatlari. Ilmiy rahbar: Prof. Mirqosimov S.M.

 

Takidlash joizki, Pokiston-Afgoniston munosabatlari kop yillardan buyon jahon jamoatchiligi etiborida bolib kelmoqda. Aytaylik, Markaziy Osiyo, Janubiy Osiyo va Orta Sharq mintaqasi xavfsizligi bilvosita va bevosita shu ikki mamlakatning qay darajada shakllanganligiga bogliqdir. Jumladan, Markaziy Osiyoda integrasion jarayonlarni taraqqiy ettirish, Afgoniston zamini orqali janubdagi iliq dengizlarga chiqish muammolari kop jihatdan mazkur omilga bogliq.

Yaxshi malumki, yurtimiz rahbari ozlarining qator maruzalari va asarlarida Afgonistondagi barqarorlik va yaratuvchilikni qaror toptirishda Pokiston Islom Respublikasining tutgan orni va mavqeyi borligini takidlagan. Shunga kora, mazkur mavzu bizning ilm-fanimiz uchun nihoyatda zarur, uning nazariy va amaliy ahamiyati bor.

Dissertant oz mavzusini yoritishda boy adabiyotlar va manbalardan foydalanishni rejalashtirgan.

---

 

Goibnazarov Suxrob Rustamovich. Globallashuv sharoitida axborot va mafkuraviy xavfsizlkni taminlash muammolari. Ilmiy rahbar s.f.n. Umarov X. F.

 

Malumki, axborot va mafkuraviy xavfsizlik davlat siyosatining birinchi darajali yonalishlaridan biri hisoblanadi. Sovuq urush tugaganidan song, sotsialistik lager mamlakatlarida garb davlatlarining siyosati kuchaydi.

Yangi mustaqillikka erishgan davlatlar, oz axborot va mafkuraviy xavfsizligini taminlash maqsadida oz milliy mafkuralarini va axborot xavfsizligini taminlash togrisida qonunlar ishlab chiqildi.

Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, unda hozirgi kunda globallashuv sharoitida axborot va mafkuraviy xavfsizlikni taminlash muammosi har bir davlatning asosiy etibor jalb etuvchi sohasiga aylandi.

---

 

 

Ariduru Feruza Fatxullaevna. Konferensiya diplomatiyasi zamonaviy diplamatiyaning sinonimi. Ilmiy rahbar: prof. Mirqosimov S.M.

 

Malumki, ananaviy diplomatiyada konferensiyalarning tutgan orni oziga xosdir. Qadimdan muzokaralar va konferensiyalar tufayli murosaga qilingan, mojaroli yoki nizoli vaziyatlar va muammolar oz yechimini topgan.

Mazkur mavzu albatta, ozining yangiligi, dolzarbligi, nazariy va amaliy ahamiyati bilan ajralib turadi.

Mazkur mavzu ayniqsa, yurtimiz oz mustaqilligini olgan davrda yanada dolzarbligi oshib bormoqda. Muallif oz tadqiqot ishida kopgina empirik, oquv, maxsus va diplomatik manbalarni organishni rejalashtirgan.

Tadqiq etilayotgan mavzu kelgusida oliy oquv yurtlari va oliy diplomatiya kurslari talabalari, ommaviy axborot vositalari vakillari uchun foydalidir. Kelgusida ushbu mavzu yanada jiddiyroq tadqiqot ishiga rivojlantirilishi mumkin.

---

 

қ â ҳ қ: . : ... ..

. , . , . , () , , . , . , .

, . , .

.

- .

, .

.

:

;

;

;

;

---

 

Habibullaev Bekzod Habibullaevich Mintaqaviy xavfsizlikni taminlashda Afgoniston masalasi va uning Markaziy Osiyo davlatlariga tasiri. Ilmiy rahbar: s.f.n. Umarov X.

 

Magistrlik dissertatsiyasi mintaqaviy xavfsizlikni taminlashda Afgoniston masalasi va uning Markaziy Osiyoga tasiriga bagishlangan bolib, ushbu mavzuda mintaqaviy xavfsizlikni taminlashning muhim jihatlari hamda unga tasir etuvchi omillar korib chiqilgan.

Malumki, hozirgi kunda Afgoniston muammosi va u yerda sodir bolayotgan voqealar faqatgina Markaziy Osiyo mintaqasiga tasir etibgina qolmay, balki global darajada tahdid solmoqda. Afgoniston xavfsizlikka tasir etuvchi terrorizm, narkobiznes, noqonuniy qurol savdosi kabi boshqa omillarning makoniga aylanib qolgan. Ana shu omillarning korsatkichlari ham kundan kunga oshib bormoqda. Bu esa mintaqaviy va global barqarorlikka jiddiy salbiy tasir qilmoqda. Shuning uchun Afgoniston masalasi Markaziy Osiyo davlatlari va boshqa davlatlarning tashqi siyosatidagi dolzarb masalalardan biriga aylangan. Markaziy Osiyo davlatlari, shu orinda Ozbekiston Afgoniston muammosini hal etishga doir oz strategiyasini ishlab chiqqan va tashabbuskorlik korsatgan.

Ushbu magistrlik dissertatsiyasida biz koriladigan masalaning hozirgi holati, uning turli jihatlarini organib, uni tahlil qilishga va muammo yuzasidan oz takliflarimizni berishga harakat qildik.

---

 

Qayumxojaev Shuhrat Abdubositovich. Yadro qurolini tarqatmaslik togrisidagi shartnomaning yadroviy xavfsizlikni taminlashdagi orni. Ilmiy rahbar: S.f.n. Komiljonov A.

 

Tanlangan mavzu xalqaro yadroviy xavfsizlik tizimida bosh bogin hisoblangan Yadro qurolini tarqatmaslik togrisidagi shartnoma va uning yadroviy xavfsizlikni taminlashdagi ornini organishga qaratilgan. Malumki, mazkur shartnoma 1968 yilda qabul qilingan bolib, oradan 2 yil otib, 1970 yilda Shartnoma kuchga kirgan. Osha davrda yadroviy davlatlar soni 5 tani tashkil qilgan bolsa, hozirgi kunda bunday qurolga ega bolgan va bu sohada tadqiqotlar olib borayotgan davlatlar soni ortib bormokda. Ular qatoriga Hindiston, Pokiston, Eron, Shimoliy Koreya va bir qator boshqa davlatlarni ham kiritish mumkin. Ayniqsa, Eron tomonidan olib borilayotgan yadroviy dasturlar jahon hamjamiyati tomonidan keskin munozaralarga sabab bolmoqda. Shubhasiz mazkur muammo Markaziy Osiyo mintaqasiga ham taalluqlidir.

Ozbekiston ham mustaqillikka erishgan davrdan boshlab yadroviy xavfsizlik borasida ozining izchil siyosatini olib bordi va qator tashabbuslarni ilgari surdi.

Yuqoridagilarni inobatga olgan holda, magistrant mazkur shartnoma bilan bogliq holatlarni, uning tasirini, shartnoma muddatini uzaytirish bilan bogliq masalalar va otkazilgan konferensiyalar materiallaridan foydalangan holda mavzuni toliq ochib berish nazarda tutiladi.

---

Axunov Jamoliddin Sradjiddinovich. Yadro qurolidan xoli hududlar yaratishning xalqaro huquqiy jihatlari. Ilmiy rahbar: S.f.n. Komiljonov A.

 

Bugungi kunda jahon va mintaqaviy miqyosda xavfsizlikni taminlashning dolzarb muammolardan biri yadroviy xavfsizlik va yadro qurolidan xoli hududlar yaratish masalasiga hisoblanadi. Magistrlik ishining asosiy maqsadi hozirgi kunda mavjud bolgan yadro qurolidan xoli hududlarni barpo etish masalalarini qiyosiy jihatdan tahlil qilish hamda ularning yadroviy xavfsizlikni taminlashdagi ornini ochib berishdan iborat. Tadqiqot ishini bajarishda ozbekistonlik va xorijiy olimlar fikrlari tanqidiy jihatdan organiladi. Ozbekistonning nafaqat mintaqada balki xalqaro miqyosda xavfsizlikni taminlash borasida bir qator tashabbuslari ham borki, ular sirasiga shubhasiz Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud yaratish masalasi ham kiradi. Albatta, magistrant respublikamiz rahbariyatining mazkur tashabbusini va u bilan bogliq holatlarni tahlil qilgan holda tashabbusning amaliyotga tadbiq etilish holatlarini ham organadi.

---

 

Azizxanova Parizodxon Sanjarovna: Ozbekiston Respublikasi tashqi siyosatida Singapur va Malayziya. Ilmiy rahbar: tarix fanlari nomzodi, dotsent Giyosov B.T.

 

Malumki, hozirda Singapur va Malayziyaning xalqaro munosabatlar, xalqaro siyosat va jahon iqtisodiyotida tutgan orni va mavqeyi oziga xosligi bilan ajralib turadi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, avvalo prezidentimiz Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasiga azo mamlakatlar Ozbekiston uchun katta ahamiyat kasb etishi va bu olkalardagi milliy-davlat manfaatlarimiz haqida oz maruzalari va asarlarida kop marotaba takidlab otgan. Haqiqatan, yurtboshimizning mazkur mamlakatlarga amalga oshirgan rasmiy safarlari va ularda imzolangan shartnomalar va bitimlar, tobora rivojlanib borayotgan siyosiy, iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va madaniy aloqalarimiz fikrimizga yaqqol dalildir. 2000-yillarda ikki tomonlama munosabatlarimizda talaygina yutuqlar qolga kiritildi. Ayniqsa, Malayziya bilan amalga oshirilgan iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy loyihalar va dasturlar yurtimizda amalga oshirilayotgan islohotlarda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Mazkur dissertatsiyada ozaro munosabatlarimizning real istiqbollari tegishli materiallar va manbalar asosida korsatib beriladi. Ishning yangiligi, foydaliligi hamda nazariy va amaliy ahamiyati biror shubhaga orin qoldirmaydi. Mavzuni yoritishda dissertant Ozbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Savdo-sanoat palatasi, Ozbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, savdo va investisiyalar vazirligining joriy materiallaridan foydalanishni, jumladan, ushbu yonalishda samarali faoliyat korsatayotgan amaldagi diplomatlar, ekspertlar va iqtisodchilar fikrlarini organishni rejalashtirgan.

---

 

Ibragimov Sanjar. Rossiya Federatsiyasining MDHda xavfsizlikni taminlashda tutgan orni. Ilmiy rahbar: tarix fanlari nomzodi, dotsent Giyosov B.T.

 

Malumki, hozirgi davrda Rossiya Federatsiyasi MDH miqyosidagi xavfsizlikni taminlash borasida olib borayotgan say-harakatlari etiborga loyiqdir. Muallif oz dissertatsiyasida RFning Markaziy Osiyoda, Shimoliy Kavkazda, ushbu makondagi kollektiv xavfsizlikni taminlash boyicha strategik siyosatini amalga oshirib kelmoqda.

MDHda nobarqarorlikning kelib chiqishi sabablari turli sabablar bilan bogliqdir. Masalan, yuzaga kelayotgan global tahdidlar, gegemonlikka intilayotgan va qator mamlakatlarni oz xohish-irodasiga boysundirishga harakat qilayotgan AQShning xatti-harakati, mutlaq hokimiyatga ega bolishga harakat qilayotgan muxolifatdagi kuchlar, siyosiy oyinlar fikrimizga dalildir.

Dissertatsiyada muallif RFning kop qirrali diplomatiyasini va konstruktiv tashqi siyosatini ochib berishni rejalashtirgan. MDHda xavfsizlik masalalari Ozbekiston taqdiri va kelajagiga bilvosita va bevosita tasir korsatadi. Ushbu masala yuzasidan Prezident Islom Karimov oz maruzalarida kop marotaba takidlaganlar. Qolaversa, mazkur mavzu nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Muallif oz mavzusi yuzasidan ilmiy maqolalarni chop etishga tayyorlagan, talabalar ilmiy anjumaniga taraddud kormoqda.

---

 

Turdaliev Alisher Nasrullaevich. Rossiya-AQSh munosabatlarida raketaga qarshi mudofaa tizimi omili. Ilmiy rahbar: Prof. Hamroqulov Sh.Sh.

 

Insoniyat tarixida xavfsizlik masalasi doimo birinchi orinda bolib kelgan. Fan va texnika taraqqiyoti inson uchun nafaqat moddiy va manaviy boyliklarni balki, salbiy natijalarni xam olib keldi. Atom bombasi shubhasiz nafaqat inson hayoti uchun, balki tabiat uchun ham katta talafotlar keltirishi mumkinligini tarix isbotlab berdi.

II jahon urushi davrida fashistlar Germaniyasining Londonga qilgan havo hujumidan song raketaga qarshi mudofaa tizimi masalasi AQSh va Sovet Ittifoqi harbiylari oldiga dolzarb masala sifatida qoyildi. Sovet Ittifoqi parchalangandan song esa, AQSh hukumati xalqaro masalalarni hal etishda monopoliyaga erishdi va oz tashqi siyosatini ilgari Sovet Ittifoqi tasiri doirasida bolgan mamlakatlarda faol olib bora boshladi.

AQShning Sharqiy Yevropada III pozision rayonni tashkil etish boyicha Polsha va Chexiya davlatlari bilan olib borayotgan muzokaralari Rossiya manfaatiga zid kelmoqda. III pozision rayon Rossiya va AQSh ortasidagi strategik kuchlar balansining buzilishiga olib kelishi mumkin va bu shubhasiz ikki tomonlama munosabatlarning sovuqlashishiga olib keladi.

Mavzuning dolzarbligi tadqiqotda garb siyosatchilari hamda rossiyalik siyosatchilar tomonidan qizgin bahsga sabab bolayotgan va raketaga qarshi mudofaa tizimi nafaqat Rossiya-AQSh munosabatlarini, balki kelajakda butun Yevropa xavfsizligi va barqarorligiga keskin tasir otkazishi mumkin bolgan masalalarning kotarilganligi bilan belgilanadi.

---

 

. . : ... ..

 

, , , , . .. , , . : , , .

, , . . , , .

.

---

 

. Ի. : ... .

 

. . , . , , - , , , , .

.

: .

.

.

---

 

. . : ... . .

 

, : , , , .

, , . , : , .

, . , . , . , , , . , , . , .

, , .

 

. . : ... ..

. XIX . .

, , , , : ; ; , , - , ; ; , .

, , , .

, .

 

. , . : ... .

, - . , , . . , . , .

. , -, , . -, - .

---

. л. : ...

 

. - . . .

( , ) , - , , . , , .

 

:

-

- ;

-

---

 

. қ Қ . ҳ: , Ғ .

 

, қ Қ қ қ. қ - Қ - . , қ, - қ ққ ҳ . , қ ҳ ҳ .

қ Қ қ қ .

Қ, ҳ . қ , қ.

---

 

Sharq filologiyasi va tarix fakulteti

 

1- kurs talabalarining

Magistrlik dissertatsiyalari haqida malumotlar

(Mutaxassisliklar shifrlari boyicha berildi)

 

5 220102 ( )

:     .   : ... ..

 

.

  :

1) , ;

2) , , ;

3) .

. . . .

; ; , (-).

---

 

5A 220102 Lingvistika(eron-afgon filologiyasi) ozb

Isobbayeva Charos: Fors tilidagi otlarda omonimiya va polisemiya tasnifi. Ilmiy rahbar : Fil. f.d. Quronbekov A.

 

Biz, magistrlik  dissertatsiyasi uchun tanlagan mavzuyimiz hozirgi zamon Eron tilshunosligida gi eng dolzarb va qiziqarli mavzulardan biri bolib, hozirgi kunga qadar bu mavzuda qilingan ishlar juziy ahamiyatga ega. Ular, masalani tola ochib berishga xizmat qilmaydi. Rus eronshunos olimlari tomonidan bu mavzuda olib borilgan ishlarda ularning har biri oz fikr va mulohazalarini bildirganlar. Qiziq tomoni shundaki, ularning fikrlari va olib borgan ishlari bir-biridn  frq qildi.  Biz, hozirgi kung qdr shu mavzuga oid turli mulohazalarni chuqur organib, yagona va aniq fikrni aniqlashni maqsad qilib oldik. Tadqiqot fors tilida chop etilgan materiallar asosida olib boriladi.

---

 

Turdiyev Hulkar: Fors tilidagi sifatlarda uslubiy sinonimlar. Ilmiy rahbar: Fil. f.d. Quronbekov A.

 

Ishlayotgan mavzuyimiz Fors tilida sifatlarda uslubiy sinonimlar bolib, kirish, uchta bob, xulosa qismlaridan iborat boladi. Mavzu aynan badiiy asarlar tilida organiladi. Unda sinonimik qatorlar tarkibi, graduonimik qator hamda sifatlarning mano guruhlari tadqiq qilinadi. Ishdan maqsad, fors tilida dolzarb hamda kam organilgan soha bolmish sinonimiya va uslubiyatni mavzularini chuqur organib, uslubiy sinonimlar mavzusini kengroq yoritish.

---

 

Qosimov Akrom: Fors tilidagi xalqaro diplomatik terminlar tarkibi va tasnifi. Ilmiy rahbar : Fil. f.d. Quronbekov A.

 

Mavzuning dolzarbligi: Fors tilidagi xalqaro diplomatik terminlar tarkibi va tasnifi bolib, kirish, uchta bob, xulosa qismlaridan iborat boladi.

Birinchi qismda diplomatik terminlar tarkibi shakliga kora korib chiqiladi. Bunda ular sodda, qoshma, soz birikmalari, ozlashma sozlar shaklidagi atamalar sifatida tasnif qilinadi. Ikkinchi qismda  terminlar mazmuniga kora tasnif qilinadi;  Bu yerda Xalqaro huquq, Xalqaro iqtisod, Xalqaro moliyalash sohalariga oid atamalar alohida-alohida korib chiqiladi. Uchinchi qism neologizmlarlarga bagishlangan. Islom inqilobidan song kiritilgan yangi terminlar va ularning tahlili mazkur qismdan joy oladi. Ishni amalga oshirishda  "آسیای مرکزی و قفقاز"diplomatik terminlar lugati metodologik asos sifatida olinadi.

---

 

5A 220102   Lingvistika (Turk filologiyasi) rus

Abdirashova Aziza: Hozirgi zamon turk tilida savdo-sotiq atamalarining yuzaga kelishi va takomili. Ilmiy rahbar:  professor H. Islamjonova.

 

Tadqiqot turk tili lugat boyligining yirik qatlamini tashkil etuvchi savdo-sotiq atamalarining yuzaga kelishi va rivojlanishiga bagishlanadi. Ishda ayni atamalar lingvistik planda organiladi. Mazkur atamalarning mano xususiyatlari, matnda qollanish ozgachaliklari tadqiq etiladi.

Ishda shuningdek, turk tilidagi savdo-sotiq atamalarining ildizi, kelib chiqishi singari masalalar ham qamrab olinadi. Ushbu masalalar tadqiqot obekti sifatida  monografik planda birinchi bor tadqiq etilmoqda.

---

5A 220101 Adabiyotshunoslik (Arab adabiyoti)

Axmedova Maryam:  Misr yozuvchisi Baha Tohirning Nur nuqtasi romanida qahramonlar olami. Ilmiy rahbar: prof. Xodjayeva R.U.

 

Ushbu magistrlik dissertatsiyada taniqli Misr yozuvchisi Baha Tohirning ijodi korilib chiqib, uning Nur nuqtasi romanining tahlili beriladi. Romanda axloqiy, falsafiy muammolar kotarilib, insonni komilikka intilishi, ajdodlar va avlodlar ortasidagi mutanosiblik, haqiqat va gozallikka intilish masalalari kotarildi. Va bu borada yozuvchining dunyoqarashi, mushohadalari tadqiq etiladi. Mana shu axloqiy falsafiy masalalarni tasavvuf talimoti tajribasidan otkazish va buni qahramonlar hayoti orqali korsatish ushbu magistrlik dissertatsiyasining dolzarbligini taminlaydi.

Baha Tohir hikoyachilik  sohasida Misr adabiyotida yaxshi tanilgan. Ushbu magistrlik dissertatsiyasida u birinchi bor romannavis sifatida tadqiq etiladi. Baha Tohir oxirgi 10 yil ichida vatanida va xorijda ozining romanlari uchun kop mukofotlarga sazovor boldi. Yozuvchining romanlari turli tillarga tarjima qilingan. Nur nuqtasi shular jumlasidan bolib, u birinchi bor ozbek tiliga tarjima qilinib , tadqiq etilmoqda. Va aynan shu omil ishning yangiligini taminlaydi. Dissertatsiya uch bobdan iborat boladi:

  1. Baha Tohirning hayoti va ijodi.
  2. Nur nuqtasi romanining kompozision tuzilishi va badiiy xususiyatlari.
  3. Qahramonlarning obrazlari va ularning axloqiy olami. 

---

 

Goipova Shahnoza; Zakariyya Tamer novellistikasida ramzlar tili. Ilmiy rahbar: dots. M.H.Akbarova.

 

Mazkur magistrlik dissertatsiyasida taniqli Suriya modernist yozuvchisi Zakariyya Tamer ijodi korib chiqiladi, uning Randa nomli hikoyasi tahlil qilinadi. Asardagi voqealar tizimi, ertaknamo uslubi, unda kotarilgan falsafiy mushohada, axloqiy jihati, qahramon ichki kechinmalari, uni orab turgan olam bilan bolgan munosabati, ziddiyatlarning ramzlar orqali ifodalanishi, va umuman, yozuvchi ijodida ramzlarning orni tadqiq etiladi.

Ushbu katta hajmli hikoya ilk bor ozbek tiliga tarjima qilinib, organilmoqda. Zakariyya Tamerga xos bolgan ramzlar silsilasini tadqiq etish ushbu magistrlik dissertatsiyasining dolzarbligini belgilaydi va ishning yangiligini korsatadi.

Dissertatsiya 3 bobdan iborat:

Zakariyya Tamerning hayoti va ijodi.

Randa nomli katta hajmdagi hikoyasining kompozision tuzilishi va badiiy xususiyatlari.

Yozuvchi novellistikasida ramzlarning ifodalanishi.

---

 

Mirtojiyev Shahnoza: Zakariya Shiraykiy hikoyalarining badiiy olami (Begona , Dengiz haqida sozla hikoyalarining tahlili asosida). Ilmiy rahbar: dots.: Akbarova  M. H.

 

Ushbu magistrlik dissertatsiyada taniqli  Misr  yozuvchisi  Zakariya Shirakiy  ijodi  korib chiqib , uning   Begona, Dengiz haqida sozla hikoyalarining tahlili beriladi . Romanda  axloqiy-falsafiy muammolar kotarilib, insonni komillikka intilishi ajdodlar va avlodlar ortasidagi mutanosiblik haqiqat va gozallikka intilish masalalari kotarildi va bu borada yozuvchining dunyoqarashi, mushohadalari tadqiq etiladi. Mana shu axloqiy masalalarni tasavvuf talimoti  tajribasidan otkazish va uning badiiy olamini korsatib berish ushbu magistrlik dissertatsiyaning dolzarbligini belgilaydi.

---

 

Murodxojayeva Muallam: Misr adibasi Bint ash-Shotining Sirr ash-Shoti toplamidagi hikoyalarining mavzu kolami va badiiyati. Ilmiy rahbar: dots. Ziyovuddinova M.Z.

 

Misr adibasi Bint ash-Shoti ozining Sirr ash-Shoti hikoyalar toplamida, asosan, ayollar muammosini kotargan. Ushbu tadqiqotimizda Bint ash-Shotining hayoti va ijodi bilan imkon boricha tanishtirish, uning hikoyalari tahlili asosida adiba ijodining bosqichlarini korsatib berish; hikoyalaridagi kotarilgan muammolarni aniqlash; ularning badiiyatini yoritish kabi vazifalarni amalga oshirish maqsad qilib qoyildi. Magistrlik ishi kirish, fasllarga bolingan 3 bobdan iborat boladi. Bu ish adiba ijodini ilmiy  organishga hissa bolib qoshiladi.

---

 

Abdullayeva Dilafruz: Gada as-Samman hikoyalarida psixologik tahlil mahorati. Ilmiy rahbar: f.f.n. Muhiddinova D.Z.

 

Ushbu magistrlik ish hozirgi zamon suriya yozuvchisi Gada as-Sammanning ijodiga bagishlangan. Ishda yozuvchining hali organilmagan Miyovlash va Mungli oqshom hikoyalari tahlil qilinadi.

Gada as-Samman arab dunyosining mashhur zamonaviy yozuvchisi bolib, ayollar mavzusida qalam tebratadi. Yozuvchining asarlarida ayol zotining psixologiyasi, ruhiy kechinmalari, iztiroblari, dard-alamlari, muammolari tasvirlanadi. Adiba ayollarning ruhiyatini yoritishda turli psixologik tasvir vositalaridan foydalanadi  va oziga xos uslubini yaratadi.

Magistrlik dissertatsiyada Gada as-Sammanning psixologik tahlil mahorati, yozuvchining qollagan badiiy tasvir vositalari tahlil qilinadi.

Magistrlik ishi kirish, fasllarga bolingan 2 bob, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar royxatidan iborat boladi.

---

 

5A 220101 Adabiyotshunoslik (Eron adabiyoti )

 

Qalandarov Mirzajon: Hofiz gazallarida ramzlar tizimi. Ilmiy rahbar: prof. Quronbekov A.

 

Mazkur dissertatsiya jahon mumtoz adabiyotining eng buyuk forsiyguy shoirlaridan biri, Lisonul gayb Xoja Shamsiddin Muhammad Hofiz gazallaridagi ramzlar mavzusiga bagishlanadi. Dissertatsiya: Kirish, ikki bob, xulosadan iborat.

Bugungi kunda mazkur mavzuni organish bizni ramzlar haqida yanada mukammalroq xulosalar chiqarishimizga, osha davr hayoti, insonlarning tafakkur tarzi, adabiyotning tashqi muhitdan, boshqa sohalarda qay darajada tasir olganligi va qay darajada tasir otkazganligi, ozaro bogliqligi haqida tasavvur hosil qilishimiz uchun yordamlashishi bilan dolzarbdir. Hofizning gazallaridagi ramzlar tizim sifatida tahlil qilinmagan.

Birinchi bobda ramz va uning mumtoz asarlaridagi ifodalanishiga bagishlanadi. Ikkinchi bobda Hofiz gazallaridagi ramzlar bosh semasi, tarixiy-ijtimoiy, islomiy va tasavvufiy manolari jihatidan yoritib beriladi.

Xulosa qismida har bobda qilingan xulosalar umumlashtiriladi va umum xulosalar bayoni yoritib beriladi.

---

 

5A 220101 Adabiyotshunoslik (Xitoy adabiyoti )

 

Razzoqova Nozima: Bi Shu Min asarlarining badiiy xususiyatlari (Qalb tugyonlari toplami asosida). Ilmiy rahbar: dots. Ziyamuhamedov J.

 

Mazkur magistrlik ishi Bi Shu Min asarlarining badiiy xususiyatlarini (Qalb tugyonlari toplami asosida) organishga moljallangan. Bi Shu Min hayoti va ijodi hali Ozbekistonda organilmagan. Shu bois ishimizga asos qilib olingan hikoyalar hanuzgacha ozbek tiliga tarjima qilinmagan. Adiba hikoyalarining tarjimasi va ilmiy tahlili ozbek tilida ilk bora bajarilmoqda.

Mazkur ish kirish, uch bobdan iborat asosiy qism, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar, Internet tarmoqlari royxati va ilovadan iborat boladi.

Kirish qismida mavzuning dolzarbligi, ishning maqsad va vazifalari, tadqiqotning ilmiy yangiligi, ishning ilmiy va amaliy ahamiyati hamda ilmiy ishning tarkibi haqida malumot beriladi.

Ilmiy ishimizning 1-bobida XX asr ikkinchi yarmi va XXI asr boshlaridagi hozirgi zamon xitoy adabiyoti va bu davrga xos murakkab badiiy jarayonlar, paydo bolgan adabiy oqimlarning harakatlari, yozuvchi va shoirlarning ijodlari yoritib berilgan.

2 va 3-boblar esa hozirgi zamon xitoy adabiyoti namoyandasi Bi Shu Min hayoti va ijodiga bagishlangan bolib, unda adibning kichik hajmdagi hikoyalarining janr xususiyati, syujet taraqqiyoti, badiiy jihatlarining tahlili oz aksini topadi.

---

 

Xolboyev Bohodir: Tan davri muallifsiz novellalarining didaktik yonalishi (Tan saltanati asari misolida). Ilmiy rahbar: dots. Ziyamuhamedov J.T.

 

Mazkur magistrlik dissertatsiyasi Tan davri muallifsiz novellarining didaktik xarakteriga bagishlangan. Mavzuning dolzarbligi shundaki, asarlarda konfusian va daos talimotida yoritilmagan masalalar kotarilgan. Bu asar didaktik asarlar sirasiga kiradi. Fantastik elementlar va qahramonlardan keng foydalangan, shu davrning tarixiy voqealari va jamiyatda sodir bolayotgan nohaqliklar oziga xos tarzda tasvirlangan.

Bu novellalar toplami ijtimoiy-manaviy, pand-nasihat ruhida ota mohirona yozilgan hikoyalarni oz ichiga oladi. Dissertatsiya kirish, 2 bob,  xulosa, foydalanilgan adabiyotlar royxatidan iborat boladi.

---

 

: . : . ..

 

.     ,    .         4 . .

            ,                      - .

            8090- .   . .     .

  , .

---

 

5A 220101 Adabiyotshunoslik (Koreya adabiyoti)

 

Suvonova Damira: Yong Txekning Kim sulolasi asaridagi obrazlar tizimi. Ilmiy rahbar: s.f.d. Kim V. N.

 

Dissertatsiya Yong Txekning  Kim sulolasi asaridagi obrazlar tizimini organish va ayni paytda Kim sulolasining etnik tarixini yoritib berishga bagishlangan.

Asarda Koreyadagi eng mashhur va siyosiy qudratga ega bolgan Kim sulolasiga, osha davrdagi ijtimoiy-manaviy hayot, Markaziy Osiyo va sharq xalqlari tarixi, geografiyasi va etnografiyasiga oid malumotlar berilgan. Yong Txekning Kim sulolasi asarida juda kop tarixiy voqealar yoritilgan. Hayotiy voqealarga asoslangan holda koreys xalqining, ikkinchi jahon urushidagi qismati, urf-odatlari, davlat boshqaruv tartibi va shunga oxshash voqealar bayon etilgan.

Mazkur asarda keltirilgan malumotlar arxiv hujjatlari va shu voqealarni boshidan kechirgan insonlar mushohadasiga asoslangan. Yong Txekning Kim sulolasi asarining ayniqsa Janubiy va Shimoliy Koreya ortasidagi nizolar, Xitoy-Yapon urushi, ikkinchi jahon urushini oz ichiga olgan qismi mazkur sulolaning qanday qilib mustahkamlanganini organishda juda muhim ahamiyatga ega. Asar 2003  yil nashr etilgan.

Asardagi malumotlarning haqqoniyligi muallifi arxiv hujjatlar bilan mustahkamlangan. Asarning bosh qahramonlari Kim Chol, uning ogli Dong Chol va boshqalardir. Asar qahramonlari taqdir taqozosi bilan dunyoning kopgina yerlarida bolishida va shu bilan  asar muallifi ushbu sulolaning tarqalish sabablarini isbotlab berishga harakat qiladi. Dissertatsiya tarixiy haqiqatning badiiy haqiqatga aylanishi jarayonida obrazlarning rolini ochib berishga yonaltiriladi.

---

 

: . : . ..

 

- , , . , . , , , , .

, , , .

, - . , .

---

 

5A 220104 Adabiy manbashunoslik va matnshunoslik (ozbek)

 

Olmasboyeva Aziza: Alisher Navoiy asarlarida Abdurahmon Jomiy siymosi. Ilmiy rahbar: prof. C. Ganiyev.

 

Magistrlik dissertatsiyasi Navoiyning yaqin dosti va tariqatda piri Abdurahmon Jomiy hayoti, ijodi va shaxsiyatiga Navoiyning munosabatni uning asarlari asosida yoritishga bagishlangan.

Alisher Navoiy oz asarlarida Jomiy haqida qimmatli malumotlar bergan va ijodi hamda faoliyatini tarif qilgan. Xamsadagi har bir dostonida Nizomiy, Xusrav Dehlaviydan keyin Jomiyga alohida boblar ajratgan. Ularda ustozining barcha fazlu kamolini tariflab, undan madad soragani, uning korsatgan iltifotlari, maslahatlari, rahbarligi haqida iliq satrlar yozgan. Bunday malumotlarni Navoiyning Majolis un-nafois, Xamsat ul-mutaxayyirin nomli asarlarida ham uchratamiz.

Magistrlik dissertatsiyasida Jomiyning hayot yoli va asarlari; Navoiy Jomiy haqida; Jomiy vafotiga Navoiy marsiyasi alohida boblarda tahlil etiladi.

---

 

Muhiddinov Abdumajid: Husayn Boyqaroning yozma merosi. Ilmiy rahbar: prof. A. Erkinov.

 

Husayn Boyqaro adabiy merosi hozirga qadar keng organilmagan. Uning sherlari va Risolasi zamonaviy yozuvda nashr qilingan bolishiga qaramay, hozirgacha birorta dissertatsiya obektiga aylanmagan. Mazkur magistrlik dissertatsiyasida Husayn Boyqaro yozma merosi birinchi manbalar qolyozmalar asosida tadqiq qilinadi. Shoir merosiga ega qolyozmalarda berilgan matnlar ozaro qiyoslanib, matniy jihatdan tahlil qilinadi. Husayn Boyqaro ijodiga Alisher Navoiy bergan baho va Husayn Boyqaro merosi zamondoshlari sheriyati bilan qiyosiy tarzda organiladi.

---

 

Umarova Iroda: Ayyubning Sharhi masnaviyi Mavlaviy asari Jaloliddin Rumiy hayoti va ijodiga oid adabiy manba sifatida. Ilmiy rahbar: prof. M. Hasaniy.

 

Ayyubning Sharhi masnaviyi Mavlaviy asari Jaloliddin Rumiy hayoti va ijodiga togrisida malumot beruvchi muhim manba sanaladi. U Jaloliddin Rumiy asariga tuzilgan toliq sharhdir. Ushbu asar adabiyotshunoslikda nihoyatda qadrli bolishiga qaramay, hanuz organilmay kelinmoqda. Ushbu magistrlik dissertatsiyasi ana shu asarni manbashunoslik nuqtai nazaridan organishga qaratiladi.

Tadqiqotda ushbu sharh togrisida toliq malumot, unda keltirilgan Jaloliddin Rumiy hayoti va ijodiga tegishli malumotlar jamlanadi va ilk bor adabiyotshunoslikka olib kiriladi. Ushbu manbadagi malumotlar boshqa manbalardagi dalillar bilan qiyoslanib, adabiyotshunoslar uchun aniq bolmagan fikrlar ortaga tashlanadi. Ayyubning Sharhi masnaviyi Mavlaviy asari adabiyotshunosligimizda organilmagani, yangiligi uchun ham ahamiyatlidir.

---

 

Yuldasheva Gulnora: Mahdum Vosiliy va uning adabiy merosi. Ilmiy rahbar: prof. Z. Islomov.

 

Dissertatsiya Andijon viloyati Marhamat tumanida yashab ijod etgan olimlardan biri Mahdum Vosiliy (Mulla Hasanxon Mahdum ibn Mulla Muhammad Ibrohim, 1898-1979) hayoti va ijodini ilmiy tadqiq etishga bagishlangan. Olim arab, fors va turkiy tillar bilimdoni bolib, fanning har xil sohalari boyicha ottizdan ortiq asarlar yozgan. Tarjimachilik sohasida ham qalam tebratib, Zamaxshariyning Atvoq uz-zahab, Unvon ul-bayon va fiqh masalalariga oid Nomi Haq kabi asarlarni nasriy va sheriy yol bilan tarjima qilgan. Mahdum Vosiliy sheriyat bilan ham shugullanib, ozidan koplab gazallar qoldirgan ozbek, fors va arab tillarida sherlar bitgan. Sherlarida olim va shoirning ijtimoiy-falsafiy fikrlari bayon qilingan bolib, odob-axloq va insoniylik xislatlari tarannum etiladi. Olimning Marhamat tumanidagi uyida tashkil etilgan va davlat royxatidan otgan Mahdum Vosiliy nomidagi manaviy Meros Markazida saqlanayotgan ilmiy, adabiy merosini organish hamda ilmiy doiraga olib kirish madaniyatimiz va manaviyatimiz tarixini organishda muhim ahamiyatga ega.

---

 

Saidahmedov Saidjamol: Ahmadiyning Iskandarnoma dostoni. Ilmiy rahbar: prof. Q. Sodiqov.

 

Ahmadiyning Iskandarnoma dostoni ozbek adabiyotshunoslari uchun hali u qadar malum bolmagan asardir. Qolaversa, ushbu asar dunyo sharqshunosligida ham chuqur organilmagan. Shu jihatdan, asarni manbashunoslik nuqtai nazarida organishning ahamiyati katta.

Ushbu magistrlik ishida dostonning qolyozmasi asosida uning tuzilishi, dostonning goyaviy-badiiy xususiyatlari, uning turkiy adabiyot tarixida tutgan orni, dostonchilik ananalarining tizimida tutgan ulushi togrisida fikr yuritiladi. Asar mundarijasi, qolyozma tuzilishi, uning oziga xosliklarini organish asosida yangi bir manba ozbek adabiyotshunosligiga olib kiriladi. Tadqiqotda qolyozmadan olingan misollar bilan uning badiiy xususiyatlari ham qisqacha tahlil etiladi.

---

 

Tursunboyeva Xurshida: Amoniy Araboniyning Bayoz al-mahbub asari adabiy manba sifatida.   Ilmiy rahbar: t.f.d. M.Hasaniy.

 

Amoniy Araboniy  XIX asrning ikkinchi yarimilarida hozirgi Qirgizistonning Osh viloyatiga qarashli Aravon tumanida kosib oilasida dunyoga kelgan. Dastlabki malumotni Aravondagi madrasada olib, song Margilonda tahsilni davom ettirgan. U Margilonda shoir Furqat bilan tanishib, uning yordamida Toshkentga kelgan va matbaaga ishga joylashgan, Fargona muzofotida yashagan zamondosh  shoirlarning sherlaridan Bayoz al-mahbub al-mahbub nomli bayoz tuzib, 1912 yili Toshkentda nashr qildirgan.

Bundan tashqari Amoniyning sherlar devoni ham mavjud bolib, bu devonning asl nusxasi shoirning qizi qolida saqlanmoqda. Mahdum Vosiliy tomonidan kochirilgan nusxa asosida olim  M.Hasaniy uni nashr qildirgan. Amoniy devonidan forsiy gazallar ham orin olgan. Amoniy tomonidan tuzilgan  Bayoz al-mahbub al-mahbub osha davrda Fargona vodiysida yashagan shoirlarning ijodini yorituvchi muhim adabiy manba bolib, mazkur dissertatsiya shu bayozni tadqiq etishga  bagishlangan  birinchi ish  sifatida diqqatga sazovordir.

---

 

Azimov Behzod: XIX asr va XX asr boshlarida tuzilgan bayozlar. - Ilmiy rahbar: prof. A. Erkinov.

 

Orta Osiyoda XIX asrdan boshlab koplab bayozlar turli shoirlar sherlaridan tashkil topgan toplamlar tuzila boshlandi. Bu davrga kelib, sheriy devon tuzish ananasining sustlashuvi bayozlar tuzilishiga olib keldi. Ayniqsa, XX asr boshlariga kelib shoirlar oz sherlarini bayozlarga kiritib, boshqa shoirlar sherlari bilan bir joyda keltirdi. Sheriyatning qolyozmada berilishidagi ananalarning bu tarzda ozgarishi davr taqozosi edi.

Magistrlik ishida ayni shu jarayon qolyozma bayozlar misolida organiladi. Buning uchun Orta Osiyoda tuzilgan, fors va eski ozbek tilidagi sherlarga ega yigirmadan ortiq bayozlar tadqiqotga jalb qilinishi moljallangan.

---

 

5A 220202 Xorijiy mamlakatlar tarixi (ozbek)

 

Rozixodjayeva Azizaxon: Fransiya va Ozbekiston Respublikasi: xamkorlik qirralari. Ilmiy rahbar: prof. E.Z. Nuriddinov.

 

Dissertatsiyada Ozbekiston Respublikasini mustaqillikka erishuvi natijasida Fransiya va Ozbekiston Respublikasi hamkorlik aloqalari uch sohaga bolib tadqiq etishga bagishlangan:

Huquqiy sohada: diplomatik munosabatlarini ornatilishi, parlamentlararo uchrashuvlar, shu sohaga oid tajriba almashinuvlar.

Madaniy sohada: madaniyat markazlarini tashkil etilishi, madaniy aloqalar, talim sohasida tajriba almashinuvlar.

Iqtisodiy sohada: iqtisodiy hamkorlikni yangi bosqichga otishi, qoshma korxonalarni tashkil etilishi, investisiya masalalari, migratsiya masalalari.

---

 

Sharafutdinova Saodat: Yevropa Ittifoqi Sharqqa kengayishining ijtimoiy muammolari. Ilmiy rahbar:  prof. E.Z.Nuriddinov.

 

Dissertatsiyada XX asrning 90-yillari va XXI asrning boshlarida Yevropada sodir bolgan integrasion jarayonlar haqida gap boradi. Jumladan, Yevropa Ittifoqining Sharqqa kengayishi jarayoni, Sharqiy Yevropa davlatlarining Yevropa Ittifoqiga qabul qilinishi shart va sharoitlari, kengayish jarayonida vujudga kelgan turli muammolar, jumladan, ijtimoiy muammolar (ishsizlik, nafaqa masalasi, aholini uy-joy bilan taminlash, ish haqi masalasi, yashash sharoiti, sotsial infrastrukturani takomillashtirish masalasi, qishloq aholisining ijtimoiy muammolari va h.k.) va ularni yechimi. Dissertatsiya yakunida Yevropa Ittifoqining kelajagi masalalariga ham etibor beriladi.

---

 

Xalbekova Nargiza:  Yevropada yoshlar harakati: muammolar va yechimi. XX asr oxiri (Fransiya va Angliya misolida). Ilmiy rahbar:  Prof. E.Z.Nuriddinov.

 

Dissertatsiya Garbda Yoshlar harakati shakllanishi tarixi, XX asr oxirida Garbda Yoshlar harakatida ijtimoiy-iqtisodiy masalalarning yuzaga kelishi, Oliy talim tizimida olib borilgan islohotlarga yoshlarning bolgan munosabati, nodavlat yoshlar tashkilotlarining tuzilishi va ularning faoliyati, yoshlarni mamlakat iqtisodiy rivojlanishida tutgan orni, hozirgi davrda Yevropada yoshlar harakati muammolari va yechim yollarini yoritib berishga bagishlangan.

---

 

Jalilova Nodira: Hozirgi Yevropada mayda millatlar muammosi (Angliya va Fransiya misolida). Ilmiy rahbar:  dots. Hojiyev M.D.

 

Dissertatsiyada Yevropa mamlakatlaridagi (Angliya va Fransiya misolida) ichki siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy holat va bu yonalishlardagi asosiy muammolar tadqiq etiladi. Shu bilan birga, Fransiya va Buyuk Britaniya misolida mayda millat vakillarining hududiy joylashishi, iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy holati tahlil qilinadi. Bundan tashqari, shu davlatlarda mayda millatlarning madaniyati, muxtoriyat maqomi, ularning oziga xos xususiyatlari, milliy tiklanish borasida amalga oshirilgan yutuqlari, muxtoriyat harakati faollari va etnomadaniy ongining rivojlanishi haqida gap ketadi.

---

 

Haydarova Diyora: Hozirgi jahon siyosatida Sharqiy Yevropa davlatlari. Ilmiy rahbar: dots. M.D. Hojiyev.

 

Sharqiy Yevropa davlatlari sotsialistik tizim sharoitida, 1990 yillar boshida sotsialistik tizimning parchalanishi. Sharqiy Yevropa davlatlarining hududiy va siyosiy mavqeining ozgarishi. Konstitutsiyaviy ozgarishlar. Bozor iqtisodiyoti tizimining shakllanishi. Garbiy va Sharqiy Yevropa ortasida bufer hudud mavqeyi. Ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy muammolar. Sharqiy Yevropa davlatlari va Yevropa Ittifoqining Sharqqa kengayishi. Sharqiy Yevropa va NATO. Sharqiy Yevropaning hududiy muammolarni hal qilishdagi roli. Hududiy urushlar va Sharqiy Yevropa. Yaqin Sharq mojarosi va Sharqiy Yevropa davlatlari. Sharqiy Yevropa davlatlari jahon iqtisodiy inqirozi davrida.

---

 

Abdasov Abdulaziz: Angliyada Islom tashkilotlarining tashkil topishi va faoliyati.  Ilmiy rahbar: prof. T.G.Giyosov.

 

Angliyada islom tashkilotlarining tuzilishi tarixidan. Mamlakatda ilk islom uyushmalari tashkil topishi jarayoni. Islom tashkilotlarining vujudga kelishi, faoliyati. Angliya siyosatida hamda jamiyatda islom tashkilotlarining tutgan orni. Hozirgi kundagi Angliya islom tashkilotlari faoliyati. Boshqa diniy tashkilotlar, Xalqaro Islom tashkilotlari bilan munosabatlar. Diniy ekstremizm, terrorizmga qarshi kurashda Angliya islom tashkilotlarining roli. Ozbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi bilan yolga qoyilgan aloqalar.

---

 

Bekchanova Nazokat: Rossiya va NATO. Ilmiy rahbar: dots. K.S.Azimov.

 

Rossiya va NATO munosabatlari tarixidan. NATO tashkilotining 1949 yil tashkil topishi, uning faoliyati, NATO va Sobiq Ittifoq ortasidagi munosabatlar, NATOning maxsus tashkilotlari va ularning faoliyati. Garb mamlakatlarini birlashtirish, mamlakatlararo tinchlikni taminlash, ularni muzokaralar orqali tinchlik yoli bilan amalga oshirish haqida.

Rossiya va NATO munosabatlarining boshlanishi tarixi, Sovuq urush siyosati bartaraf etilgandan keyingi vaziyat va 1990 yildan boshlab Rossiya va NATO munosabatlarining yangi bosqichga otishi, munosabatlar, harbiy-siyosiy, hududiy muammolarni tinchlik yoli bilan hal qilinishi, hududiy harbiy-siyosiy muammolarni hal qilishda Rossiya va NATO pozisiyasi.

---

 

Turdaliyev Gulchehra: Yevropa sayyohlarining yozma asarlari va kundaliklari Sharq orta asrlar tarixi boyicha manba sifatida (arab mamlakatlari). Ilmiy rahbar: prof. Sh.V.Vohidov.

 

Dissertatsiyada Orta asrlar davrida Sharqqa, jumladan Arab mamlakatlariga tashrif buyurgan Yevropa sayyohlari haqida gap boradi. Salib yurishlari yevropaliklarda dunyoning keng kolamli, rang-barang ekanligi haqida haqqoniy malumotlarning kopayishiga imkoniyat berdi. Venesiyalik savdogar  va sayyoh Marko Polo (1271-1295)ning mashhur Marko Polo kitobisayyohning Sharq mamlakatlarida 25 yil davomidagi hayoti va sarguzashtlarini tasvirlaydi. Ispaniyalik sayyoh va elchi Rui Gansales de Klavixoning Sharq mamlakatlari orqali Orta Osiyoga tashrifi, uning Sharq mamlakatlari haqida yozgan asarlari va kundaliklari ham organiladi.

---

 

Bobojonov Furqat: Doktor Musoddiq: siyosiy portret. Ilmiy rahbar: dots. Ahmedov M.B.

 

XX asrning 20-yillarida Erondagi umumiy vaziyat. 20-yillarda Eron davlatining qudratli davlatlari siyosiy manfaatlar doirasiga tushib qolishi, qojarlar sulolasining songgi yillarida Eronda mustaqil faoliyat yuritayotgan etnik qabilalar.

Doktor Musoddiqning katta hokimiyatga kirib kelishi, davlatning markazlashtirish borasida qollangan milliylashtirish siyosati. Doktor Musoddiqning turli etnik va konfessiyaviy qabilalarga qarshi olib borgan kurashi. Diniy ulamolarning Musoddiq olib borgan islohotlarga bolgan munosabatlari.

---

 

Abduhamidov Doniyor: Eronda siyosiy kurash va islom pragmatizmi (XX  asrning 90 yillari). Ilmiy rahbar:  prof. Vohidov Sh.V.

 

XX asrning 90-yillarida Eronda ijtimoiy, iqtisodiy vaziyat. Siyosiy kuchlar. Eron ruhoniylari va diniy harakat. Islom Respublikasi xarakteri, maqsadi, mohiyati va yonalishlari.

Eronning ichki ijtimoiy hayotida islomning orni. Eron islom madaniyati va Garb qadriyatlari. 90-yillarda Eronning ijtimoiy tafakkuri. Eron madaniy merosini organishda butun bir yonalishning paydo bolishi. Islom va madaniy hayot. Islom va Eronda Oliy va orta talim tizimi. Islom taraqqiyoti konsepsiyasi. Ijtimoiy hayot, adabiyot va islom mafkurasi. Eronda madaniy inqilobni amalga oshirish uchun kurash. Prezident saylovlari. Yoshlar harakati. Demokratik harakatlar. Eron va Garbcha turmush tarzi.

---

 

Shomurodov Doniyor: Turk demokratiyasining oziga xos xususiyatlari. Ilmiy rahbar: prof. T.G.Giyosov.

 

Dissertatsiya XX asr oxiri XXI asr boshida Turkiyada ornatilgan demokratik tuzumning oziga xos tomonlarini tadqiq etishga bagishlangan. Jumladan, kop partiyaviylik tizimi, siyosiy partiyalar ortasidagi kurash, Yoshlar harakati, ularning harakat dasturlari, ommaviy ijtimoiy harakatlar, ularning mamlakat siyosiy rivojlanishida tutgan orni va roli, parlament va prezident saylovlari, saylov tizimining oziga xos xususiyatlari, jihatning siyosiy ongi va faolligi, Turkiya Respublikasining Yevropa Ittifoqiga kirish borasidagi say-harakatlari yoritib beriladi.

---

 

5 220202 ( ҳ)

 

: . : . ...

 

, . 1876 . . , . . . .

---

 

: . :  . ..

 

, , , - - , , 1938 ., .

---

 

. : . ..

 

, XVI-XVIII , . , , , . . - 1877-1878. , - 1878. . 1878.

---

 

: - (VIIXI ). : . ...

 

- . , , , - , , , . , , . - . . .

---

 

: : . : . ..

 

  , , , ,  , . , , , .

. , .   (, ..).

---

 

5A 220204 Tarixshunoslik, manbashunoslik va tadqiqot metodlari

 

Rahmonova Lobar: Orta Osiyo xonliklari davrida soliq tizimi va uning qiyosiy tahlili. Ilmiy rahbar: t.f.n., dots.  R.Alimova.

 

Dissertatsiya Orta Osiyo xonliklarida yuritilgan soliq tizimini har tomonlama organib chiqishga bagishlangan. Bunda xonliklardagi soliq tizimini ozaro qiyosiy tahlil qilish nazarda tutilgan. Shayboniylar va ashtarxoniylar hukmronligi davrini tadqiqot obekti chegarasi qilib olinadi.

---

 

Sodiqov Salohiddin: Markrziy Osiyo davlatlarining yoqilgi-energetika sanoati tarixi. Ilmiy rahbar: T.f.n. Jamolhoji I.

 

XXI asr butun dunyo mamlakatlarining iqtisodiy hayotida yoqilgi-energetika sanoati muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu jihatdan, Markaziy Osiyo davlatlarining yagona yoqilgi-energetika tizimini shakllanishi, rivojlanishi va uning istiqboli togrisida tadqiqot olib borish dolzarb mavzulardandir.

Dissertatsiyada sanoatning ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi orni, ayniqsa Ozbekiston hukumati tomonidan olib borilayotgan soha islohotlari fakt va dalillar bilan ochib beriladi.

---

 

Mirzaxo`jaeva Sabohat: Avestoda videvdat naskini ijtimoiy tarihiy tahlili. - Ilmiy rahbar: dots. Suyunova Oygul.

 

Avestoda Videvdat 22 fragarddan iborat.Videvdat naskining ijtimoiy yonaltirilgan mazmuni, ahloqiy-falsafiy asoslari, huquqiy mazmunga ega qatlami hamda zardushtiylarning kundalik turmush tarzini meyorlashtiruvchi qonun qoidalari bilan Avesta kitobini diniy mohiyatini hayotiu jarayonlar bilan boglashga hizmat qiluvchi muhim qismi hisoblanadi.

Videvdat Avestoning mifologik ruhdagi yoki diniyroviy hususiyatli qisimlaridan farqli ravishda asos etibori bilan ijtimoiy munosabatlarga yaqin turadi. Unda ayrim olingan shahsga uning jamoasiga,insonni oragan jonli va jonsiz tabiatga, jamiyatning manaviy mafkuraviy dunyoqarash tizimiga, diniy ahkom darajasida talqin qilingan haq-huquqga,jismoniy va ruhiy poklanishga, iymonu etiqodda sidqidillikka taalluqli masalalar qatlam-qatlam bolib, joylashgan.Videvdatning 22 fragard(bob)dan iborat tarkibida kop miqdorda turli ibtidoiy-ijtimoiy tasavurlarni qoldiqlari ham yetib kelgan.

---

 

Bozorbaev Akmal: Shayboniylar davri yozma yodgorliklarda tarixiy etnik masalalarning yoritilishi. Ilmiy rahbar: dotsent, t.f.n. Tojiev.Z.

 

Markaziy Osiyo xalqlarining tarixini organishda Shayboniylar davrida yozilgan yozma yodgorliklar muhim ahamiyat kasb etadi. Dissertatsiya ishida  XVI-XVII asrda hukmronlik qilgan Shayboniylar davrida yashagan urug va qabilalarning ijtimoiy holati, ularning boshqa uruglar bilan qilgan etnoslararo aloqalari, Markaziy Osiyo xalqlarining etnik tarixida turkiy uruglarning tutgan orni tahlil qilinadi. Markaziy Osiyoning tarixiy-etnik masalalarini yoritishda yozma yodgorliklarda qay tariqa yoritilganligi tarixiy-qiyosiy mezonlarida tadqiq etiladi.

---

 

Mahkamboyeva Laylo: Rashididdinning Jome ut-tavorix asarida etnik tarixining tahlili.  Ilmiy rahbar: dotsent, t.f.n. Z.Tojiev.

 

 Rashididdinning Jome  ut-tavorix asari muhim manbadir. Asarda Markaziy Osiyo va sharq xalqlari tarixi, ijtimoiy, manaviy hayoti, geografiyasi va etnografiyasiga oid malumotlar yozilgan. Rashididdinning Jome  ut-tavorix asari juda kop malumotlarga, hayotiy voqealarga asoslanib, mogullarning tarixi, urf-odatlari, davlat boshqaruv qonunlari va shunga oxshash voqealar bayoni keltirilgan.

Mazkur asarni organish tarixi, ayniqsa turk va mogul xalqlarining Chingizxonga qadar kechgan tarixi, Mahmud Koshgariy va Alovuddin Otamalik Juvayniylarning asarlari, Elxoniylarning shaxsiy kutubxonasida saqlanayotgan Oltin daftar (Chingizxon va uning ota-bobolari tarixi), shuningdek, turk-mogul xalqlari tarixi va viloyatlarini yaxshi bilgan kishilar (Gazanxon va boshqalar) ogzaki malumotlari, Xitoydan Eronga kelgan fransiyalik rohib va kashmirlik ruhoniylar ishtirokida yozilgan. Toplangan malumotlar Abdulla Kashoniy va Ahmad Buxoriylar tomonidan bajarilgan.

 Jome  ut-tavorix asarining, ayniqsa, turk-mogul xalqlari tarixini oz ichiga olgan qismi Markaziy Osiyo xalqlari tarixini organishda muhim ahamiyatga ega. 13011311 yillarda Gazanxonning topshirigi bilan yozilgan bu asar 3 qismdan iborat.

1.            Mogullar asos solgan davlatlar (Moguliston Elxoniylar davlati hamda mogullar asoratiga tushgan mamlakatlar shimoliy Xitoy, Orta Osiyo Yaqin sharq mamlakatlari);

2.            Sharq mamlakatlarining islomdan oldingi davrlari (gaznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar davlati);

3.            Yer kurrasi geografik holati biz uchun muhimi Markaziy Osiyoda yashagan turk va mogul xalqlarning Chingizxonga qadar kechgan  tarixi.

Mavzuning dolzarbligi shu asarda etnik tarixini tahlilini organib chiqishdir. Asarda yozilgan barcha xalqlarning etnik tarixini organib va yoritib berishdir.

---

 

Ahmedov Sanjar: Abdurazzoq Samarqandiyning Matla us-Sadayn, majma ul-bahrayn asarida Temuriylar davri madaniy jarayonlariga oid malumotlar tahlili. Ilmiy rahbar: Prof. Sh Kamoliddin.

 

Abdurazzoq Samarqandiy temuriylar davriga oid qimmatli malumotlar qoldirgan buyuk olimdir. Ushbu asardagi malumotlarni tahlil qilishda, madaniy jarayonlarga alohida etibor qaratiladi. Madaniyatning qaysi sohalari rivojlandi, qaysi olimlar ijod qildi, ulardan kimlar sermahsul va unchalik etiborga tushmagani qaysi barchasiga alohida etibor bergan holda organiladi. Tadqiqot memorchilik, kitobat, musiqa, sheriyat va madaniyatning boshqa sohalarini ham qamrab oladi. Unda korsatilgan ijodkorlarni boshqa manbalardagi malumotlar asosida kuzatgan holda aniq malumot berish va uning obektivlik darajasini tekshirish dissertatsiya oldiga qoyilgan vazifalardan biridir. Samarqandiyning ushbu asari unchalik organilmagan. Shu bois uni organish hozirgi kun talabidir.

---

 

Mirzarahmedov Alisher: Sarmishsoy qoyatosh suratlari-xojalik hayoti,tarihiy manbalari. - Ilmiy rahbar: prof. Ishoqov.M

 

Nurota tizmalarining Qoratog tarmogi bagrida joylashgan Sarmishsoy qoyatosh suratlari boyicha songi yillarda anchagina tadqiqotlar olib borilgan.Ammo shu bugunga qadar mazkur mavzu yuzasidan yahlit ilmiy tadqiqotlar kam.

Shu bois Sarmishsoy qoyatosh suratlarining mazmuni asosida mavzu tanlandi.Mavzu mazkur qoyatoshning mazmuni doirasida asosan chorvachilik va dehqonchilikka oid masalalar tadqiq etiladi.Jumladan,hojalik faoliyatining unumdorligini taminlovchi asosiy omillar,chorvani kopayishi,ov oldidan otkaziladigan marosimlar ishda alohida etibor qaratiladi.Dissertatsiyada Sarmishsoy qoyatosh kompleksida saqlangan,3000ga yaqin suratlarni organish asnosida ibtidoiy davrlardan boshlab ajdodlarimiz tomonidan olib borilgan xojalik hayotiningturli lavhalari organilib,tadqiq etiladi.

---

 

Gadoyev Hamidulla: Xorazm mintaqasidagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar (1910-1924 yy). - Ilmiy rahbar: dotsent, t.f.n.  Sh.J. Saidov.

 

Ushbu  magistrlik  dissertatsiyasida Xorazm mintaqasidagi roy bergan ijtimoiy siyosiy jarayonlar yoritiladi.  Yani, Xorazm xalqining 19101924 yillardagi ijtimoiy siyosiy holati,  shu davrdagi tuzum  davlat boshqaruvi xalqaro munosabatlar aholining turmush tarzi yoritiladi. Shuningdek, bu davrdagi ijtimoiy partiyalar siyosiy guruhlar faoliyati yoritiladi va  tahlil qilinadi.

---

 

Rahimjonova Nigora: Ahmad Donishning tarixiy asarlarida Buxoro amirligining ijtimoiy-siyosiy hayotiga munosabatining ifodalanishi. Ilmiy rahbar: t.f.d. prof. Ahmadjonov G.

 

Ushbu magistrlik  dissertatsiyasi XIX  asr oxiri XX asr boshida  yashab  ijod etgan  shoir va tarixchi Ahmad Donishning asarlariga bagishlanib, ularda Buxoro amirligining XIX  asrdagi  hayoti  aks etgan. Yani, Buxoro  amirlari  va ularning  boshqaruv  tizimi  yoritilib, Ahmad  Donishning  Buxoro amirligida  amirlarning  olib borgan   ijtimoiy-siyosiy boshqaruvi, hayotiga bolgan munosabati tahlil qilinib, boshqa tarixchi olimlar  yozgan  asarlari  bilan  tarixiy-qiyosiy mezonlar vositasida tahlil qilinadi.

---

 

Boltaboyev Farrux: Dashti Qipchoq xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va etnomadaniy jarayonlari. Ilmiy rahbar: Prof. M. Ishoqov.

 

Ushbu dissertatsiya mavzusi Markaziy Osiyo mintaqasi uchun kam organilgan Dashti Qipchoq tarixiy-madaniy, nomadik madaniyat ochoqlarining organilishiga bagishlangan bolib, unda kochmanchi chorvachilik bilan bogliq ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar tahlil qilinadi.

Ishning natijalari monografik tadqiqot sifatida nashr etilishi, oquv adabiyoti uchun asos sifatida xizmat qilishi nazarda tutilgan.

---

 

: ( ). : . .

 

  100 . , , , .

,  , ,  .

, . , .

  ; ; ;   ; - , .

, .

---

 

: . : . .

 

- .

, . , , .. , ,   . , .

---

 

Zamonaviy Sharq falsafasi va tarixi

5A220313 Zamonaviy Sharq falsafasi va tarixi mutaxassisligi

 

Muhamedov Asror:  Sharq falsafasida Yusuf Xos Hojibning tutgan orni. Ilmiy rahbar:  Falsafa f.d. Imomaliyev R.M.

 

Mazkur magistrlik dissertatsiyasi mavzusi boyicha respublikamizda tadqiqotlar deyarli olib borilmagan. Yusuf Xos Hojib merosining filologik va didaktik tomonlari yetarlicha organilgan, ammo falsafiy dunyoqarashi haqida yirik ilmiy fundamental tadqiqot hali yaratilmagan.

Respublikamizda Yusuf Xos Hojib ijodi boyicha dastlab Fitrat, Qayum Karimov, Qosimjon Sodiqov, Boqijon Toxlievlar izlanishlar olib borishgan va bu asar boyicha ozlarining monografiyalarini ham elon qilishgan. Lekin yuqoridagi ishlarning barchasi filologik yonalishdagi tadqiqotlar  qatoriga kiradi.

Shuningdek, rus olimlaridan I.Kononov, V.V.Radlov, turk faylasufi R.Arat, nemis faylasufi Herman Vamberilar ilmiy tadqiqotlar olib borishgan. Herman Vamberi Yusuf Xos Hojibning Qutadgu bilig asarini nemis tiliga tarjima qilgan. Robert Dankof esa, bu asarni ingliz tiliga ogirgan. Dissertatsiya mazkur asarning Sharq falsafasini rivojlantirishdagi rolini atroflicha organishga bagishlangan.

---

 

Shoimov Bahriddin: Yosh buxoroliklar ijtimoiy-siesiy platformasi. Ilmiy rahbar: dots. Qodirov M.

 

Mazkur mavzu Respublikamizda kam organilgan mavzulardan bolib, hozirgi vaqtda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Chunki yosh buxoroliklar Buxoro amirligining feodal qoloqlikdan qutulishning chorasi sifatida marifatparvarlik va islohotchilik goyalari bilan maydonga chiqqan edilar. Ularning maqsadi Buxoroni mustaqil taraqqiy etgan mamlakatlar qatoriga qoshish edi. Bu guruh keng quloch yoygan bolib, keyinchalik ularning platformasida ong qanot va chap qanot kabi oqimlar paydo boldi. Chap qanot vakillari islohotchilik amalga oshmasligini hisobga olgan holda hatto inqilobiy chiqishlarga ham tayyor edilar. Bundan foydalangan Turkiston Kommunistik firqasi ular bilan aloqa boglab ularni butunlay inqilobiy ruhga boshladilar, hatto Turkiston avtonom shorolar hukumatidan harbiy yordam olishga undadilar. Yosh buxorochilarning soddadil yetakchilari ularning tashviqotiga uchib harbiy yordam ham soradilar. Buni bahona qilib Frunze boshchiligidagi Turkiston fronti hujumga otdi va Buxoro amrligini bosib oldi. Bazi yosh buxoroliklarning faollari yangi Buxoro Sovet Sotsialistik Respublikasi tarkibida bir necha yil faoliyat korsatdilar. Keyinchalik ularning hammasi burjua sinfi yot unsurlari sifatida tugatildi. Yosh buxoroliklarning qolgan qismi shundan keyin aldanganini his qildilar, ammo foydasi bolmadi.

Yosh buxoroliklar faoliyatining ilmiy ahamiyati shundaki, har holda Buxoro jamiyatining taraqqiyotini qonuniy ekanligini anglovchi guruhlar mavjud edi.

---

 

Raimjanova Iroda: Abduxoliq Gijduvoniyning diniy-irfoniy qarashlari. Ilmiy rahbar:  dots. Qodirov M.

 

Mazkur mavzu respubikamizda yetarli darajada organilmagan mavzulardan biridir. Ilmiy ahamiyati shundaki, Abduxoliq Gijduvoniy xojagon tariqatining asoschisi sifatida bevosita naqshbandiylik tariqatiga zamin bolib xizmat qildi. Xoja Bahouddin Naqshbandiy orqali xojagon tariqatining  goyalari XV asr buyuk mutafakkirlari bolgan Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiy ijodiga barakali tasir otkazdi.

Dissertatsiya 2 bob, 6 paragrafdan iborat bolib, unda naqshbandiylik tariqati nimalardan ilhomlanganligini yoritib berish kozda tutiladi.

---

 

Mamadaliev Abdukamol: Sharq renessansi: tushunchasi, mohiyati va talqinlari. Ilmiy rahbar:  f.f.n. Zohidov A.

 

Mazkur mavzu respublikamizda kam organilgan mavzu bolib, uni turli yonalishda talqin qilishga harakat qilishgan. Dissertatsiyada yoritilayotgan mavzuning ilmiy ahamiyati juda yuqori bolib, unda Sharq renessansi tushunchasi, umuman Sharq renessansining mohiyati va shu kungacha qanday talqin etilganligi korsatib otiladi. Sharq renessansining Yevropada roy bergan uygonish davriga tasiri yetarli darajada yoritib beriladi. Shuningdek, Sharq renessansining ikkinchi bosqichi sifatida Temur va Temuriylar davridagi madaniy hayotning rivojlanishi va yuksalishi korsatib otiladi. Dissertatsiya 2 bob, 6 paragrafdan tashkil topadi.

---

 

Nosirova (Tulyaganova) Nilufar: Munavvar Qori Abdurashidxonovning badiiy ijodidagi falsafiy qarashlar. - Ilmiy rahbar: dotsent, fal.f.n. Karimov R.R

 

Munavvar Qori Abdurashidxonov XX asr boshlarida ozbek xalqining milliy ozodlikka erishish yolida faoliyat korsatgan pedagog, jurnalist, jamoat arbobidir. Uning Adibi avval, Adibi soniy, Er yuzi, Havoyiji diniya, Ozbekcha til saboqligi kitoblari, publisistik maqolalari va xotiralari milliy manaviy merosimizning ulkan bir qismidir.

Oz vaqtida millatimizning manaviy otasi hisoblangan Munavvar Qori Abdurashidxonovning ijodini organish uchun imkoniyat yurtimiz mustaqillikka erishgandan songgina yuzaga keldi. Filologik nuqtai nazaridan Munavvar Qorining ijodi boyicha  tadqiqotlar olib borilmoqda. Biroq uning asarlaridagi falsafiy fikrlar, sotsializm qurish uchun kommunistik firqa olib borgan kurash jarayoniga munosabati boyicha tadqiqotlar olib borish ham shu kunning asosiy vazifalaridan biridir.

Munavvar Qori Abdurashidxonovning badiiy ijodidagi falsafiy qarashlar nomli magistrlik dissertatsiyasi bu sohadagi ilk qadam hisoblanadi.

---

 

: . : . . .

 

, , , , , . , , .

1 , , , ..

2 , , , , , . , , , , .   .

, , .

---

 

: . : . .

 

, .   , , . , .

1 , .   .

2 , , , ., , , , , .

, .

---

 

Uzoq sharq va Janubiy Osiyo tillari fakulteti

5A 220102 Lingvistika (xitoy filologiyasi)

 

Djalilova Sevara: Qadimgi Xitoy liboslarini ifodalovchi atamalarning lingvo-kognitiv tahlili. Ilmiy rahbar f.f.n. Nosirova S.A.

 

Mazkur dissertatsiya xitoy tili qadimgi xitoy liboslarini ifodalovchi atamalarning tahliliga, ushbu soha terminlarining leksik-semantik xususiyatlarini kognitiv usuli yordamida tahlil qilishga, atamalarning diaxronik rivojlanish tomonlarini organishga bagishlangan. Hozirgi kunga qadar ozbek va rus xitoyshunoslari tomonidan bu mavzuda tadqiqotlar olib borilmagan. Libos bilan bogliq terminlarning organilishi xitoy tilini xitoyliklarining kiyinish madaniyati orqali chuqurroq organishga yordam beradi.

Ilmiy ishdan kozlangan asosiy maqsad qadimgi xitoy liboslarini ifodalovchi atamalar tizimini maxsus mustaqil terminologik tizim sifatida organish va lingvistik nuqtai nazaridan tahlil etishdir. Shuningdek, qadimgi xitoy liboslarini ifodalovchi terminlarni diaxronik tahlil etish va ularning leksik-semantik xususiyatlarini lingvo-kognitiv usul yordamida organish va tadqiqot natijalari asosida tavsiyanomalar ishlab chiqish, ushbu mavzuning istiqbolli yollarini aniqlash kabi vazifalar qoyilgan.

Dissertatsiyaga manba sifatida Xua Mey Juning 中国服饰 Xitoy liboslari (Pekin, 2004 ) kitobi, 今日中国 Bugungi Xitoy (Pekin, 2004), Kitay (Pekin, 2006) jurnallari olindi. Toplangan materiallar hozirgi zamon tilshunoslik fanida keng qollanilayotgan lingvo-kognitiv, qiyosiy tarixiy, diaxronik, tavsifiy, tahliliy, komponent, statistik va interpretatsiya metodlari yordamida tahlil etildi.

Dissertatsiya materiallari xitoyshunoslik sohasida, xususan, sharqshunos filologlar uchun xitoy tili leksikologiyasi va leksikasiga oid maxsus kurslar tayyorlashda, xitoy tilini, xitoy tarixi va madaniyatini organish jarayonida darslik, qollanma hamda lugatlar tuzishda yordam beradi.

---

 

Ustajalilov Jamshid: Qadimgi Xun va turkiy tillaridan xitoy tiliga ozlashtirilgan sozlar. Ilmiy rahbar: Dots. Mahmudxojaev M.

 

Magistirlik tadqiqot ishi  Qadimgi Xun va turkiy tillaridan xitoy tiliga ozlashtirilgan sozlarni organishga bagishlanadi. Tadqiqot ishining amaliy ahamiyati hozirgacha tadqiqot obekti sifatida chetda qolib kelayotgan qadimdan  milodning 7 asrigacha xitoy tiliga kirgan ilmiy atamalarni organishga bagishlanganligi bilan etiborga loyiqdir. Tadqiqot ishi, asosan, qadimgi xitoy manbalari va hozirgi xitoy tili, shuningdek, garb va rus tillari (tarixiy va lingvistik)ga oid ilmiy adabiyotlar asosida olib boriladi. Dissertant mavzuni hozirgi zamon xitoy tilining dolzarb muammolaridan bolgan semantik va lingvistik nuqtai nazardan tahlil qilishni oldiga maqsad qilgan.

---

 

Ziyatova Barno: Xitoy tilida texnik atamalar (ogir sanoat misolida). Ilmiy rahbar: F.f.n. Shozamonov Sh.

 

Magistrlik dissertatsiyasi hozirgacha Ozbekiston xitoyshunosligida tadqiqot nazaridan chetda qolib kelayotgan dolzarb muammolardan biri bolib qolgan Xitoy tilida texnik atamalar(ogir sanoat misolida) mavzusini organishga bagishlanadi.

Unda, asosan, xitoy tilida texnik atamalarning nomlari, zamonaviy texnik atamalar sifatida ajnabiy tillardan ozlashtirilgan atamalar va ularning xususiyatlari, ishlatilish orinlari,  til nuqtai nazardan grammatik yasalishi qonuniyatlarini organish  kabi masalalar yoritiladi. Hozir mavzu boyicha manbalarni topish, uning ustida ishlash bilan bogliq izlanishlar olib borilmoqda.

---

 

Ismatullayeva Nargiza: Konfusiy talimotidagi ayrim atamalarning  leksik-semantik tahlili. Ilmiy rahbar: Dotsent, t.f.n. M.X. Mahmudxojaev.

 

Tadqiqotning maqsadi Konfusiy tomonidan etik-siyosiy  va falsafiy kategoriyalar sifatida ilmiy muomalaga kiritilgan atamalarni tilshunoslik nuqtai nazaridan  tadqiq etishdan iborat.  Ozbekiston xitoyshunosligida mazkur mavzu ustida tadqiqotlar olib borilmagan. Shu jihatdan olganda bu muammoning yoritib berilishi ilmiy-amaliy mazmun kasb  etadi.

---

 

Irgasheva Zilola: Xitoy publisistik matnlarining asosiy stilistik qurilmasi. Ilmiy rahbar: Hoshimova S.

 

Xitoy publisistik matnlarining asosiy stilistik qurilmasi deb nomlangan dissertatsiya xitoy publisistik tilining stilistik xususiyatlarini, yaqin yillarda keng qollanilayotgan publisistika leksik qatlamini organishga bagishlangan. Mavzuning dolzarbligi publisistika sohasiga oid leksik ahamiyatining osib borishi bilan belgilanadi. Ushbu tur leksikaning tilshunoslik nuqtai nazardan chuqur ilmiy va nazariy tahlil etish ehtiyoji tugilmoqda. Qolaversa xitoy tili publisistik matnlari  leksikasi va ularning stilistik xususiyatlari monografik holda organilmagan.

Dissertatsiyadan kozlangan maqsad xitoy publisistik tilini mustaqil til sifatida organish va lingvistik nuqtai nazardan tahlil etish. Mazkur maqsad oz ichiga xitoy publisistika tilida keng qollaniladigan konstruksiyalarni dioxronik va sinxronik tahlil etish, ularning stilistik xususiyatlarini yoritib berish, ilmiy tadqiqot matnlari asosida tavsiyanomalar ishlab chiqish, ushbu mavzuni istiqbolli yonalishlarini aniqlashdir.

---

 

Salihova Farida: Malayziya tilida affikslarning oziga hos hususiyatlari. Ilmiy rahbar: dots. Karimov A., Yuldashev Mansur.

 

Mavzuning dolzarbligi. Malayziya tili agglyutinativ-prefiksal tillar guruhiga kirib, unda qoshimchalarning hilma-hilligi va aynan mazkur tilga hos tomonlari kuzatiladi. Ozbekiston oz mustaqilligini qolga kiritgandan keyingi yillarda mamlakatlarimiz ortasidagi iqtisodiy,ijtimoiy,madaniy-talimiy hamkorliklarning rivojlanishi natijasida yurtimiz malayziyashunosligida turli mavzularga bagishlangan ilmiy ishlar qilinmoqda. Shunday bolsada, malayziya tilida malum qoshimchalarning ozakka qoshilish vaqtida morfo-fonetik, leksik ozgarishlarning sodir bolishi,affikslarning turlari, ularning gapdagi vazifalariga oid malumotlar yetishmaydi.Mazkur dissertatsiya ishi nafaqat institutimiz miqyosida,balki Ozbekistonda olib borilayotgan ilmiy ishlar doirasiga oz bolsada ozining ijobiy hissasini qoshadi degan umiddamiz.

Tadqiqotning maqsadi. Mazkur ilmiy ishda malayziya tilidagi affikslar ozbek tili affikslari bilan qiyoslanib, uning oziga hos hususiyatlari atroflicha organib chiqiladi. Mazkur ilmiy ish yordamida kelajakda malayziya tilini organuvchi talabalar uchun ozbek tilida maruzalar matni, oquv qollanmalar tayyorlash tadqiqotning maqsadi hisoblanadi.

Tadqiqotning yangililigi. Malayziya tilida affikslarning qollanilishiga oid malakaviy ishlar institutimizda bakalavr bosqichida amalga oshirilgan bolsada, ularning oziga hos hususiyatlari,gapdagi vazifalari, malay tiliga chet tillaridan ozlashgan qoshimchalar haqidagi malumotlarni ozida mujassamlashtirishni kozlagan dissertatsiya ishi tadqiqotning yangililigini belgilaydi. Shuningdek, bakalavr darajasidagi Malayziya tilida affikslarning qollanilishi mavzusi yanada kengaytirilib ,unga chuqurroq yondashish kozda tutiladi.

---

 

Muhtorova Munisa Muhiddinovna. Malay tiliga chet tilidan ozlashgan sozlar tahlili. Ilmiy rahbar:  f.f.n.  Karimov A.

Mavzuning dolzarbligi.Tarihdan shuni korishimiz mumkinki, malayziya tiliga bir qancha tillarning tasiri mavjud bolib, unga juda kop sozlar ozlashib kirgan. Malayziya tiliga kopgina chet tillarining, hususan, hind, arab, fors, ingliz va golland tillarining tasiri bolgan. Tabiiyki malayziya tili organuvchilari uchun ushbu tilga ozlashgan har bir sozning etimologiyasi, bugungi kundagi leksik manosi va aynan qaysi tilga mansubligini bilish muhim ahmiyat kasb etib, ushbu ilmiy ishimiz  malay tilidagi ozlashgan sozlar haqida chuqur bilim manbai bolib hisoblanadi. Mamlakatimizda malayziya tiliga bolgan etibor yurtimiz mustaqilligidan song rivojlana boshlaganligi bois, ushbu sohaning hali juda yangiligi, malumotlarning yetishmasligi tabiiy bir holdir. Ayniqsa, malayziya tiliga chet tillaridan ozlashgan sozlar tahlili haqidagi malumot malayziya tilini organishda asos bolib hizmat qiladi. Albatta bu sohada malumotlarning yetishmasligi bizni ushbu mavzu yuzasidan ilmiy tadqiqot olib borishga undadi.

Tadqiqot ishining maqsadi. Mazkur tadqiqot ishimizning maqsadi kelajakda malayziya tilini organuvchilariga yaratiladigan ozbek tilidagi oquv qollanmalarga bir oz bolsada ijobiy hissa qoshishdir. Shuningdek, bakalavr bosqichida olgan nazariy va amaliy bilimlarimizni ikki yil magistratura bosqichida olajak ilmlarimiz bilan  mujassamlashtirgan holda hayotga tadbiq etishdir.

Tadqiqotning yangiligi. Mazkur Malayziya tiliga chet tilidan ozlashgan sozlar tahlili nomli mavzuimiz ozbek malayziyashunosligida ilk ilmiy ish bolib, bu uning yangililigini belgilaydi.

---

 

: . : ..

, . , , .

. ,   .

:

1) ,

. , .., ., ..

2) .

  : 2 .   -  ; - .   .

---

 

: . : . . .

 

, , .     .

,  , .

,   :

1)                      ;

2)                      ;

3)                        ;

4)                      , ;

5)                      , ;

6)                      .

  . , - ,   ,   .   - .

;   .

. , .

---

 

: . : ..

 

, , , .

, , , , , . .

:

1) ;

2) ;

3) .

, , .

, : .. , , .., .., , .

---

 

Sayfullayeva Sabina: Xitoy tilida iqtisodiy atamalarning leksik-semantik va struktur tahlili. Ilmiy rahbar:  Hoshimova S.A

 

Mavzuning dolzarbligi, maqsad va vazifalari: mavzu boyicha ilmiy tadqiqot ishlari ozbek xitoyshunosligida sanoqli ekanligi; mavzu aktual xarakterga ega, dissertatsiyada xitoy tili iqtisodiy atamalarning leksik va struktur jihatdan tahlil etiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar: xitoy tilida 20042006 yillarda bosilib chiqqan manbalar, Frolovning Slovoobrazovanie v terminologicheskoy leksike kitayskogo yazika, M., 1988; Xamatov A. Slovoobrazovanie kitayskogo yazika. M., 2003 y. nashri.

Dissertatsiya ishining tuzilishi: kirish; birinchi bob Atama va atamashunoslik, ikkinchi bob Iqtisodiy atamalarning leksik  semantik tahlili; uchinchi bob Iqtisodiy atamalarning struktur tahlili; xulosa; ilova va foydalanilgan adabiyotlar royxatidan tashkil topgan.

Qoshimcha vazifa va korsatmalar mavzuga doir bolgan gazeta, jurnal va boshqa manbalarning materiallaridan foydalanish va tahlil qilishdir.

---

 

5 220102 ( )

: . : . .

 

. , . , , , . . . .

,     , . .

, .

,   :

1)      .

2)      .

3)      , .

.

. , - .

---

 

Fayziev Farhod: Koreys tili somatik frazeologizmlari va ularning ozbek tiliga tarjimasi. Ilmiy rahbar: prof. Yun Te Yong.

 

Frazeologiya bolimining bir qismini tashkil etgan somatik frazeologizmlar tarkibi odam tanasi azolarini ifodalaydigan sozlardan tashkil topgan boladi. Bunday frazeologizmlar koreys tilidagi frazeologizmlarning asosiy qismini tashkil qilganligi uchun, kundalik hayotda va adabiyotlarda juda keng qollanadi. Frazeologizmlar tilni chuqur anglashda muhim rol oynaydi. Hozirgi paytda har bir tilda, frazeologizmlar tilning eng sirli, qiziqarli, muhokamaga boy tadqiqot mavzularidan biri hisoblanadi.

Ushbu ishda qoyilgan maqsad shuki, koreys tili somatik frazeologizmlarini yanada kengroq ochib berish; ularni har tomonlama tasniflagan holda tahlil qilish; ular ifodalaydigan manolarni sozlar bilan taqqoslagan holda korsatib berish; tarjima jarayonida ularga mos ekvivalentlar topish yoki ekvivalentlar topilmaganda tarjimaning frazeologizmlar uchun xos bolgan analog, kalka va tasviriy usullaridan foydalangan holda, ularning manolarini aniq va togri berishdir.

---

 

5A 220102 Lingvistika(yapon filologiyasi)

 

Alimova Gulmira: Yapon tilidagi shakli va oqilishi jihatidan oxshash ierogliflarning oziga xos xususiyatlari hamda tipologiyasi. Ilmiy rahbar: prof. Qosimjon Sodiqov, katta oqituvchi Sugano Reyko.

 

Mavzuning dolzarbligi. Yapon tilini organayotgan chet ellik uchun dolzarb masalalardan biri yapon tilidagi ierogliflarning kopligi, ayniqsa bir-biriga oxshash ierogliflarni yodlash muammosidir. Chunki alifbo asosida bilim olgan inson uchun ieroglifli yozuvni organishi, konikishi va yod olishi birmuncha qiyin. Mazkur ishda yapon tilidagi shakli va  oqilishi oxshash ierogliflarni organib chiqib, ularning oziga xos xususiyatlarini ochib berish orqali tipologiyasini korsatib berish kozda tutilgan.

Tadqiqotning maqsadi. Yapon tilidagi shakli va oqilishi jihatidan oxshash ierogliflar haqida malumotlar toplash, shu malumotlarga tayangan holda ularning tuzilishi, xususiyatlari, manoga kora munosabatlari va farqlarini ochib berish va yapon tilini organuvchilar uchun yod olish usullarining eng samaralisini aniqlashdan iborat.

Tadqiqotning  vazifalari.

1)     Yapon tilidagi shakli va oqilishi jihatidan oxshash ierogliflarning oziga xos xususiyatlarini ochib berish;

2)     Yapon tilidagi shakli va oqilishi jihatidan oxshash ierogliflarning mano munosabatlarini va farqlarini korib chiqish;

3)     Olingan natijalar ustida mulohaza yuritib umumiylashtirish va xulosa chiqarish;

4)     Olingan xulosalarning mohiyatini ochib berish.

Mazkur ilmiy ishni ochib berish uchun yapon, rus, ingliz va ozbek tillaridagi tadqiqotlar organib chiqilmoqda. Mazkur ilmiy ish yapon tilida yoziladi.

---

 

Mahmudova Nilufar: Yapon va ozbek tillaridagi inkor etish bilan bogliq vaziyatda qollanadigan nutq vositalarining oziga xosliklari. Ilmiy rahbar: Qudratilla Omonov, katta oqituvchi Sugano Reyko.

 

Mavzuning dolzarbligi. Yapon tilini organish jarayonida ozbek tilini puxta bilgan shaxs ozbek va yapon tillaridagi ozaro grammatik oxshashlik  mavjudligiga amin boladi. Ana shunday oxshashliklarni ochib beruvchi ilmiy ishlar olib borilayotgan bolsa-da hali yetarli darajada emas. Mazkur dissertatsiya ishi ushbu boshliqni toldirish maqsadida qilinayotgan bolib, unda yapon va ozbek tillaridagi inkor etish bilan bogliq vaziyatda qollanadigan nutq vositalarining oziga xosliklari  ozaro qiyosan organiladi.

Tadqiqotning maqsadi. Yapon va ozbek tillaridagi inkor etish bilan bogliq vaziyatda qollanadigan nutq vositalariga oid malumotlar toplash, shu malumotlarga tayangan holda ularning tuzilishi, xususiyatlari, manoga kora munosabatlari va farqlarini qiyoslash yoli bilan ochib berish mazkur ilmiy ishning maqsadi etib tayinlandi.

Tadqiqotning  vazifalari.

  Yapon va ozbek tillaridagi inkor etish bilan bogliq vaziyatda qollanadigan nutq vositalarining oziga xosliklari  ochib berish.

  Yapon va ozbek tillaridagi inkor etish bilan bogliq vaziyatda qollanadigan nutq vositalarining munosabatlarini va farqlarini korib chiqish.

  Olingan natijalar ustida mulohaza yuritib umumiylashtirish va  xulosa chiqarish.

  Olingan xulosalarning mohiyatini ochib berish.

Tadqiqotning yangiligi. Mazkur ilmiy ishda  birinchi bor yapon va ozbek tillaridagi inkor etish bilan bogliq vaziyatda qollanadigan nutq vositalarining oziga xosliklari, yasalishi, manoviy munosabatlari misollar yordamida ozbek tilidagi holati bilan qiyosan ochib berilmoqda. Mazkur ilmiy ish yapon tilida yoziladi.

---

 

: . : . .

 

: . ; ; , .

? , . , , , , , .

: , , , , - , .

:

- -   , , ;

- .

- , , ;

-

- - ,   , , .

.

, , , , , - , .

- , , -, -, -, , . .